وزارت علوم و تحقيقات و فناوري
دانشگاه علم وهنر
وابسته به جهاد دانشگاهي
پايان نامه کارشناسي ارشد دانشکده (علم و هنر)
گروه (پژوهش هنر)
عنوان:
بررسي تغييرات سبکي در طراحي پوستر فيلم سينمايي ايران در پيوند با ويژگي هاي حاکم بر سينماي دهه 80
استاد راهنما:
دکتر فواد نجم الدين
استاد مشاور:
آقاي جواد آقاجاني
تحقيق و نگارش:
زهرا حسامي
اسفند1393
بسمه تعالي
جلسه دفاعيه پايان نامه تحصيلي آقاي / خانم ……………………. زهرا حسامي ………………………… دانشجوي کارشناسي ارشد
رشته ……..پژوهش هنر………. گرايش ……..پژوهش هنر……… به شماره دانشجويي………….911344006………. تحت عنوان
بررسي تغييرات سبکي در طراحي پوستر فيلم سينمايي ايران در پيوند با سياست گذاري حاکم بر سينماي دهه 80
و تعداد واحد …10.. در تاريخ …………………….. با حضور اعضاي هيات داوران (به شرح ذيل) تشکيل گرديد. پس از ارزيابي
توسط هيات داوران، پايان نامه با نمره: به عدد ………………………… به حروف ……………………………………………………………………..
و درجه …………. مورد تصويب قرار گرفت.
عنوان نام و نام خانوادگي امضاء

استاد/ استادان راهنما: دکتر فواد نجم الدين
استاد/ استادان مشاور: آقاي جواد آقاجاني
متخصص و صاحب نظر داخلي:
متخصص و صاحب نظر خارجي:
نام و نام خانوادگي نماينده تحصيلات تکميلي دانشگاه(ناظر):
امضاء:
تعهدنامه
اينجانب ………………………..زهرا حسامي………………………………… دانشجوي دوره دکتري/کارشناسي ارشد رشته
………..پژوهش هنر……………..دانشکده …………..هنر و معماري…………………… دانشگاه علم و هنر تحت راهنمايي
………دکتر فواد نجم الدين…….. متعهد مي شوم:
* نتايج ارائه شده در اين پايان نامه حاصل مطالعات علمي و عملي اينجانب بوده و مسئوليت صحت و
اصالت مطالب مندرج را به طور کامل بر عهده مي گيرم.
* در خصوص استفاده از نتايج پژوهش هاي محققان ديگر به مرجع مورد نظر استناد شده است.
* مطالب مندرج در اين پايان نامه را اينجانب يا افراد ديگري به منظور اخذ هيچ نوع مدرک يا امتيازي تاکنون به هيچ مرجعي تسليم نکرده است.
* کليه حقوق معنوي اين اثر به دانشگاه علم و هنر تعلق دارد. مقالات مستخرج از پايان نامه، ذيل نام دانشگاه علم و هنر (Science and Art University) به چاپ خواهد رسيد.
حقوق معنوي تمام افرادي که در به دست آمدن نتايج اصلي پايان نامه تاثيرگذار بوده اند در مقالات مستخرج از رساله، رعايت خواهد شد.
نام و امضا دانشجو
تاريخ
مالکيت نتايج و حق نشر
– کليه حقوق معنوي اين اثر و محصولات آن (مقالات مستخرج، برنامه هاي رايانه اي، نرم افزارها و تجهيزات ساخته شده) به دانشگاه علم و هنر تعلق دارد و بدون اخذ اجازه کتبي از دانشگاه قابل واگذاري به شخص ثالث نيست.
– استفاده از اطلاعات و نتايج اين پايان نامه بدون ذکر مرجع مجاز نيست.
تقديم به:
پدر و مادر عزيزتر از جانم و خانواده‌ي پرمهرم،
همسر و فرزند عزيزم که هميشه ياري گرم هستند.
سپاسگزاري
با تقدير و تشکر ويژه از اساتيد محترم و گران‌قدر آقايان دکتر فواد نجم الدين و جواد آقاجاني و همچنين آقايان مهندس محمدامين عسکري و مهندس مجيد صدرايي و اساتيد محترم دانشگاه علم هنر يزد که با تمام مشغله ها و مشکلاتشان ، بنده را همراهي کرده و با دانسته هاي بي شمار خويش، ندانسته هاي مرا تصحيح کردند.
چکيده:
پوستر يکي از بهترين راه هاي اطلاع رساني و تبليغات محسوب مي شود. به همين منظور هميشه مورد توجه بوده است. سير طولاني پوستر نشان مي دهد که در همه ي موارد جواب گوي تبليغات مي باشد يکي از همين موارد تبليغ فيلم هاي سينمايي است که بعد از انقلاب سير صعودي خود را پيش گرفت. غالبا گفته مي شود که پوستر فيلم جوهر فيلم را منتقل مي کند. گاهي پوستر و فيلم بسيار به هم وابسته اند و به يک زبان سخن مي گويند. خط سير مستقل پوستر فيلم پيش تر از آن که بازتاب تحول سينما باشد، نشان دهنده ي ماهيت متغيير مخاطبان است: پوسترها در درجه اول تبليغات هستند و وظيفه شان برقرار کردن ارتباط با مردم در خيابان، و نه با تصاوير روي پرده سينماهاست. روند بررسي پوستر فيلم، داستان در جريان پيوند سينما و جامعه است.
سينما در ايران در مواجه? سياسي جناح هاي مختلف، يکي از محلهاي اختلاف و بلکه نزاع بوده و هر جناحي، موقعيت سينما در زمان رقيب را نقد کرده است. اما به علت سياست هاي خاص حذب اصول گرا و اصلاح طلب روند کلي و جامعي مشخص نيست؛ زيرا هر دوره اي با عوض شدن هر دولت مسير پوستر، بايدها و نبايدهايش تغيير پيدا مي کند.
هدف اصلي اين رساله بررسي عملکرد سياست هاي دولت ها و تاثيرشان بر روند کلي پوستر و فيلم هاي دهه 80 مي باشد که در اين راستا با نگاهي تحليلي بر جايگاه پوستر و فيلم هاي ايراني صورت مي گيرد.
کلمات کليدي: پوستر فيلم – سبک – دهه80 – سياست فرهنگي
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کليات تحقيق 1
مقدمه 2
طرح تحقيق 5
1- 1 . بيان مسئله 5
1- 2 . اهداف 5
هدف اصلي 5
هدف فرعي 5
1-3 . ضرورت انجام تحقيق 5
1-4 . سئوالات پژوهشي 5
1-5 . فرضيات 6
1-6 . روش تحقيق 6
1-7 . روش گردآوري اطلاعات 6
1-8 . ابزار گردآوري اطلاعات 6
1-9 . روش تجزيه و تحليل داده ها 6
1-10 . محدوديت هاي تحقيق 6
فصل دوم: ادبيات موضوعي پژوهش 7
2-1 . تعريف مفاهيم 8
2-1-1 . انونس 8
2-1-2 . پوستر 8
اجزاي اصلي تشکيل دهنده پوستر 9
الف. عناصر تصويري 9
ب. عناصر نوشتاري 9
2-1-3 . فيلم9
2-1-4 . سينماي ايران10
2-1-5. رويکرد سياست در سينما10
2-1-6. پوستر فيلم در ايران11
2-1-7 . پيشينه تحقيق 14
کتاب ها14
مقالات14
فصل سوم: جامعه شناسي سينما 17
نظام سياسي و نظام فرهنگي18
سياست فرهنگي20
تحليل سياست هاي فرهنگي و سينمايي دولت در ده? 1370( 1370 تا 1380)21
سياستهاي فرهنگي و سينمايي دولت در ده? 1380 ( 1380 تا 1390 )25
جايگاه جشنواره‌ي فيلم فجر27
روند فيلم هاي سينماي دهه 8028
فصل چهارم: تجزيه تحليل پوستر فيلم هاي دهه 8035
طراحي عنوان فيلم36
تصوير پوستر فيلم39
نکات مهم در طراحي پوستر فيلم41
الف. جلب توجه41
ب. نمادگرايي42
ج. انگيزه اي براي ديدن فيلم43
د. ايجاد درخواست دو جانبه45
ه. سبک، نگاهي که با فيلم سازگار باشد45
و. ظاهر ماندگار و مطابق با ساير فرمت ها46
ر. قابل فهم بودن46
بررسي پوستر و فيلم هاي دهه 8047
تصوير4-8. گزيده ي پوسترهاي سال 138049
تصوير4-9. گزيده ي پوسترهاي سال 138150
تصوير4-10. گزيده ي پوستر سال 138251
تصوير4-11. گزيده ي پوستر سال 138352
تصوير4-12. گزيده ي پوسترهاي سال 138453
تصوير4-13. گزيده ي پوستر سال 138554
تصوير4-14. گزيده ي پوستر سال 138655
تصوير4-15. گزيده ي پوستر سال 138756
تصوير4-16. گزيده ي پوستر سال 138857
تصوير4-17. گزيده ي پوستر سال 138958
جدول‌ 4-1. فيلم هاي اکران شده دهه 8059
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري66
منابع70
فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
جدول 4-1. 59
جدول 4-2. 60
فهرست تصاوير
عنوان صفحه
تصوير4-1.پوسترهاي فيلم سينمايي دعوت 41
تصوير4-2. پوسترهاي فيلم سينمايي فقر و فحشا، ماه وش 42
تصوير4-3. پوسترهاي فيلم سينمايي خواهران غريب،ميم مثل مادر،جيب بر خيابان جنوبي 43
تصوير4-4. پوستر فيلم سينمايي آل44
تصوير4-5. پوستر فيلم سينمايي شبانه روز45
تصوير4-6. جلد سي دي فيلم سينماي عروسک فرنگي 46
تصوير4-7. پوسترهاي فيلم سينماياخراجي هاي 1، 2، 3 47
تصوير4-8. گزيده ي پوسترهاي سال 138049
تصوير4-9. گزيده ي پوسترهاي سال 138150
تصوير4-10. گزيده ي پوستر سال 138251
تصوير4-11. گزيده ي پوستر سال 138352
تصوير4-12. گزيده ي پوسترهاي سال 138453
تصوير4-13. گزيده ي پوستر سال 138554
تصوير4-14. گزيده ي پوستر سال 138655
تصوير4-15. گزيده ي پوستر سال 138756
تصوير4-16. گزيده ي پوستر سال 138857
تصوير4-17. گزيده ي پوستر سال 138958
فصل اول
کليات تحقيق
مقدمه
پوستر اعلان يک رو چاپ که به طور معمول فاقد تا خور و عطف است و در اغلب موارد بر روي سطح مورد نظر چسبانده مي شود، از متداول ترين گونه هاي گرافيک است که به شکل امروزي، پيشينه اي در حدود دو قرن دارد. اصطلاح پلاکات و آفيش نيز به همين معني مورد استفاده قرار مي گيرند . اگرچه آفيش در ايران بيشتر به پوسترهايي گفته مي شود که براي فيلم هاي سينمايي تهيه شده اند.
پوستر همگام با شکل گيري گرافيک، و متاثر از تحولات اجتماعي در اروپا و آمريکا (وقوع جنگ جهاني نخست، انقلاب روسيه، جنگ جهاني دوم و ظهور سرمايه داري) و در تعاملي با آن، سير صعودي خود را پيمود و به عنوان ابزاري کارآمد در خدمت تبليغات پيام مورد لزوم (فرهنگي، سياسي، اقتصادي و….)تا به امروز وظيفه خود را به نحو کاملي به انجام رسانيده است.
پوستر معمولا به صورت عمودي طراحي و ارائه مي شود اگرچه طراحي افقي و يا عمودي و يا هر حالت ديگر آن متناسب با موضوع، تصاوير انتخابي و محل نصب پوستر تعيين و تعريف مي شود.
پوستر از جمله گونه‌هاي گرافيکي است که بايد همزمان و در ميان ديگر انواع گرافيک، تاثير خود را بر مخاطب داشته باشد و اين تاثير به دليل اثر گذاري ساير محصولات در کنار آن، بايد در حداقل زمان صورت پذيرد. در طراحي يک پوستر پس از جمع آوري اطلاعات تصويري و نوشتاري لازم، نخستين مرحله تصميم گيري درباره قطع، نسبت اضلاع و جهت قرارگيري آن است.
پرهيز از زياده گويي بصري از ديگر نکاتي است که بايد در طراحي پوستر مورد توجه قرار گيرد.
شايد به توان گفت پوسترهاي سينمايي زير مجموعه اي از پوسترهاي فرهنگي هستند ولي به دليل اهميت موضوع کار (صنعت سينما) و گستردگي آن، به طور مجزا آورده مي شود.
در طراحي اين ژانر از پوستر ها، به طور معمول کادر پنج به هفت، حالت عمودي و ابعاد 50 در 70 سانتي متر و يا 100در 70 سانتي متر انتخاب مي شود.
به صورت پيش فرض نام فيلم با بزرگترين اندازه قلم و در قابل ديدترين بخش پوستر قرار مي گيرد. در صورتي که ژانر فيلم صرفا تجاري باشد و به عبارت ديگر هنرپيشه فيلم تعيين کننده تماشاگر باشد، ترجيحا تصوير بزرگي از هنرپيشه تزئين کننده پوستر خواهد بود. به طور معمول نام کارگردان بلافاصله در کنار عنوان فيلم (بالا يا پايين آن) درج مي شود.
چنان چه هنرپيشه يا هنرپيشگان فيلم در زمره سوپراستارهاي صنعت سينما باشند، بايستي نام آن ها به صورت کاملا قابل تشخيص از ديگر عوامل فيلم آورده شود. قيد کردن مواردي هم چون فيلمبردار، نويسنده فيلم نامه، تدوين کننده، و … از قواعد طراحي پوستر فيلم است ( مسئوليت و تصميم گيري در مورد درج يا عدم درج اين نوع اطلاعات برعهده تهيه کننده است)در فضاسازي پوسترها ژانر فيلم هاي اصطلاحا هنري، امکان شکستن قواعد ياد شده ميسر است و بدليل خاص بودن مخاطبان اين گونه فيلم ها، به همان نسبت ويژه کردن طراحي(تغيير ابعاد متداول، نحوه لي اوت، جهت قرار گيري کادر و …) ممکن و پذيرفتني خواهد بود.
ويژگي ديگري که در پوستر هاي سينمايي به مراتب بيش از ديگر گونه هاي پوستر شاهد آن هستيم، امکان و متداول بودن طراحي بيش از يک طرح براي موضوع واحد است.
امروزه حتي در ايران نيز طراحي دو يا سه پوستر براي يک فيلم امري معمول است. ضرورت اقناع و جلب رضايت مخاطبان متنوع و متعدد يک فيلم سبب شده است که تبليغ کنندگان و تهيه کنندگان صنعت سينما گاه براي يک عنوان فيلم تا ده مورد پوستر توليد و ارائه کنند.
اگرچه توجه به اين نکته ضروري است که اين تنوع در توليد نبايد سبب آشفتگي شيوه شود. به عبارت ديگر، رد پا و هويتي مشخص و غالب در اکثريت اين پوسترها، همواره به بيننده يادآوري مي کند که اين مجموعه از يک خانواده است. رعايت نوع قلم نوشتار، رنگ هاي مورد استفاده، چيدمان عناصر بصري و … از جمله عوامل ايجاد و حفظ اين فضاي هماهنگ هستند. براي طراحي پوستر يک فيلم مناسب است طراح خود با دنياي سينما بيگانه نبوده و ترجيحا با اصول و قواعد آن آشنايي مقدماتي داشته باشد. هم چنين ضروري است تا طراح گرافيک، فيلم را چند بار ببيند و براي انتخاب مسير بصري و مفهومي پوستر با کارگردان، فيلمبردار، تهيه کننده و حتي الامکان بازيگران نقش نخست هم فکري و هماهنگي داشته باشد. اگرچه در غالب موارد، نکاتي مانند سکانس هاي کليدي فيلم( سکانس آغازين و پاياني به همراه سکانس هاي معدودي در طول فيلم) نوع موسيقي فيلم، فضاسازي رنگي (تاکيد بر روي رنگي خاص و يا تيرگي و روشنايي فضاي فيلم) چگونگي قلم نوشتار عنوان بندي و مسائلي از اين دست، مسير ابتدايي طراحي پوستر را مشخص مي سازد.
توجه به اين نکته الزامي است که اگرچه پوستر فيلم را نوعي ويترين فيلم مي دانند ولي با توجه به حضور پررنگ انونس سينمايي و پخش تلويزيوني تيزر فيلم، و هم چنين عدم نياز تخليه بصري و تخليه مفهومي پوستر فيلم، بر خلاف نظر برخي که معتقدندپوستر فيلم بايد موضوع فيلم را به مخاطب منتقل کند، بايد گفت که اين وظيفه بويژه و بيشتر بر عهده ي تبليغات تلويزيوني و سينمايي گروه تبليغات فيلم است و گرچه نمي توان منکر مسئوليت پذيري پوستر فيلم در اين زمينه شد ولي درصد اين مسئوليت به مراتب کمتر از تبليغات ذکر شده است، لذا در طراحي پوستر فيلم نيز آن چه بيش از هر چيز مي تواند و بايد مورد توجه قرار گيرد، جذابيت هاي بصري(در نگاه نخست) و البته ارتباط مناسب پوستر با موضوع فيلم است.”عابدي، 1388، ص55 – 60″
حال اگر نگاهي اجمالي به سينماي دهه هشتاد داشته باشيم در مي يابيم که؛ دهه هشتاد، دهه تضعيف انگيزه‌ها بوده است. خواهيم ديد آثاري که بايد محتواي مناسب و شايسته داشته باشد کمتر توليد شده و انگيزه عوامل توليد‌کننده فيلم هم تا حد زيادي پايين آمده است. علت عمده آن را بايد در تاثير اجتماع بر سينما دانست اما به نظر مي رسد سياستگذاري سينمايي و تدبير مديران سينمايي در اين مدت تاثير زيادي داشته است.
اگر نگاهي به تغييرات در اين دوره داشته باشيم خواهيم ديد مديران نظارت و ارزشيابي و مديران سينمايي تعويض شدند و بر روند سينما تاثير گذاشته اند و ما شاهد پايين آمدن معنويت در فيلم‌ها هستيم. به طور کلي سينما روز به روز بر خلاف انتظاري که مي‌رود از معنويت تهي مي‌شود و به سمت ساده انديشي، به سمت بعضاً ابتذال و ساده گرفتن سليقه مخاطب مي‌رود.
از سوي ديگر ماهواره‌ها و رسانه‌هاي غربي و هجوم هاليوود را هم داريم. همه عوامل دست به دست هم داده، و ما در اين دهه شاهد ريزش مخاطبين و گرايش مخاطب به سمت کانال‌ها و فيلم‌هاي خارجي بوده ايم. “راست گفتار،1/2/1391″
علت عمده تاثير شرايط اجتماعي است، اما سياست‌هاي مديران سينمايي در رسيدن سينما به اين نقطه بي‌تاثير نيست.در هر صورت بحث پژوهش حاضر بيشتر حول محور تاثير سياست گذاري جامعه بر توليدات سينمايي و تبليغات آن مي باشد. در ادامه کار نيز به تقابل دو گفتمان اصول گرا و اصلاح طلب و تعامل دو نظام سياسي و فرهنگي هر گفتمان پرداخته مي شود و به تقابل و حتي ستيزشان، که گاه به مثابه‌ي بيماري در حوزه‌ي فرهنگ عمل مي کند، اشاره مي شود.
در واقع متن پيش رو تلاشي است براي معرفي، شناخت و بررسي توليدات فرهنگي (فيلم هاي سينمايي و پوسترهاي سينمايي) دهه80 ايران که بيشتر در چه مسيري قرار گرفته اند و موضوع بيشتر آن ها در مورد چيست و هم چنين عوامل اصلي تاثير گذار را برررسي مي کنيم.

طرح تحقيق
1-1 . بيان مسئله
با گذشت سه دهه از انقلاب اسلامي، پوستر و فيلم هاي سينمايي پيشرفت چشمگيري داشته اند؛ به خصوص اگر به دهه 70 نگاهي اجمالي بيندازيم مي بينيم که از لحاظ موضوع، بيان، نوع کارکرد فيلم ها و پوستر ها و حتي پردازش به ساختار پوستر در جايگاه خوبي قرار داشته اما از نيمه دوم دهه 80 با افت چشمگير فيلم هاي خوب و همچنين پوسترهاي هنري رو به رو هستيم.
همين دلايل ما را بر آن داشته است تا در زمينه‌ي پوستر و فيلم هاي سينمايي دهه 80 به بررسي بپردازيم ونگاهي اجمالي به جايگاه، نقش و تأثير گذاري جامعه و سياست گذاري حاکم برآن دوره داشته باشيم. دليل انتخاب اين دهه نيز جهت گيري فيلم ها است که تفاوت چشمگيري در نيمه اول با نيمه دوم داشته که اين جهت گيري باعث شده تا مجوز لازم را بعضي از فيلم ها بعد از چند سال تعويق بدست آورند.
حال اين پژوهش به دنبال يافتن پاسخ هايي مناسب و مستند براي اين سوالات مي باشد که طي دو ده? اخير، تعامل دو نظام سياسي و فرهنگي کشور، به ويژه در عرصه‌ي سينما، چگونه بوده است؟
در اين بررسي با تلفيق دو نوع جامعه شناسي سياسي و جامعه شناسي سينما سعي مي شود تا رابطه‌ي قدرت دولتي(نظام حاکم) و قدرت اجتماعي (مردم) در زمين? سينما تبيين شود؛ و در ادامه نيز به فضاسازي پوسترهاي تبليغاتي فيلم ها و بايد و نبايدهاي آنان توجه مي شود.
1-2 . اهداف
هدف اصلي
هدف از اجرا: بررسي تاثير سياست گذاري هاي حاکم بر توليد و روند فيلم هاي جامعه و نحوه‌ي تبليغات مي باشد.
هدف فرعي
بررسي در زمينه پوستر هاي سينمايي، چگونگي ترکيب بندي آن ها، رنگ گذاري و فضا سازي و روند شکل گيري آن در دهه 80
1-3 . ضرورت انجام تحقيق
با توجه به اين که آثار زيادي در اين دهه توليد شده اما افت کيفيتي نسبتا شديدي را داشته است و افول چشمگير و کنارگيري بسياري از کارگردانان و هنرمندان و همچنين تعطيلي خانه سينما و … اين امررا ميسر مي سازد تا علل افت فيلم ها و قوانين دست و پاگير تبليغات را مورد پژوهش قرار دهيم.

1-4 . سئوالات پژوهشي
1. تعامل دو نظام سياسي و فرهنگي و هنري کشور، به ويژه در عرص? سينما، چگونه بوده است؟
2. دولت براساس چه رابطه اي با مردم، به سياست گذاري در حوزة سينما اقدام مي کند؟
1-5 . فرضيات
تغييرات حاکم بر ويژگي هاي سبکي پوستر فيلم ايران با شرايط فرهنگي و اجتماعي اين دوران و خصوصاً شرايط حاکم بر فيلم هاي اين دوره قابل تطبيق است.
به نظر مي رسد سياست گذاري حاکم بر جامعه تاثير مستقيمي بر روند و توليد فيلم ها و تبليغات دارند و خود حکام جامعه بر فروش و يا عدم فروش يک فيلم دست دارند.

1-6 . روش تحقيق
اين تحقيق از لحاظ جهت گيري هاي پژوهش از نوع توصيفي _ تحليلي مي باشد و از جهت استراتژي هاي پژوهش از نوع همبستگي دو متغيري است که سياست گذاري حاکم به عنوان متغير مستقل و پوستر فيلم دهه 80 ايران به عنوان متغير وابسته مد نظر است.

1-7 . روش گردآوري اطلاعات
گردآوري اطلاعات به صورت کتابخانه اي و با مطالعه ي منابع مکتوب، پايان نامه ها، مقالات و طرح هاي پژوهشي و … انجام شده است. پوسترهاي جمع آوري شده در اين پايان نامه کاملا اتفاقي و برحسب تصادف انتخاب شده است.

1-8 . ابزار گردآوري اطلاعات
اطلاعات به روش متن خواني و فيش برداري گرد آوري شده است.
1-9 . روش تجزيه و تحليل داده ها
در اين پژوهش پس از استخراج داده ها به شيوه ي دستي و طبقه بندي آن ها ، با استفاده از عقل و منطق و انديشه و نظر منتقدان به تجزيه و تحليل آن ها پرداخته شد. (از روش تجزيه و تحليل کيفي استفاده شده است).

1-10 . محدوديت هاي تحقيق
کمبود وقت و در دسترس نبودن منابع مورد نياز و هم چنين نبود کتاب هايي در اين زمينه .
فصل دوم ادبيات موضوعي پژوهش
2-1 . تعريف مفاهيم
2-1-1 . انونس
به تبليغاتي که براي معرفي فيلم هاي سينمايي توليد مي شود مي گويند.”عابدي،1388،ص98”
2-1-2 . پوستر
پوستر وسيله اي براي تبلغات محسوب مي شود. که بايد ويژگي هاي خاصي داشته باشد تا مخاطب خود را جلب کند و پيام مورد نظررا به ببيننده برساند؛ زيرا ممکن است مخاطب خيلي سريع از جلوي آن عبور کند پس بايد موارد بيان آن رسا باشد.
واژه پوستر در زبان فارسي آگهي ديواري يا ديوارکوب، در زبان عربي “اعلان”، در زبان فرانسوي “آفيش” نام گرفته است. آفيش در ايران بيشتر به پوسترهايي گفته مي شود که براي فيلم هاي سينمايي تهيه شده اند.
پوستر اعلاني است که مخاطب و يا بيننده درکم ترين زمان بتواند موضوع آن را درک کند و در واقع پيام را به طور کامل به شخص انتقال دهد. مواردي از قبيل تکنيک نوآوري، صفحه آرايي، رنگ آميزي و کمپوزسيون همگي در رساندن پيام به مخاطب نقش به سزايي دارند.
پوستر صفحه‌اي با پيامي روشن و گوياست که در آن از دو عنصر کلام و تصوير استفاده شده و بيننده، با نگاهي سريع و گذرا، پيام آن را درک کند. پوستر به‌عنوان رسانه‌اي خبري، پديده‌اي آشنا و نيرومند در اطلاع‌رساني است. پيام‌هاي پوستر، فوري و کوتاه در زمينه‌هاي صنعتي، تجاري، حکومتي، سياسي، و مانند آن است. آنچه پوستر را از ديگر رسانه‌ها متمايز مي‌سازد، نياز مبرم به رساندن سريع پيام و سرعت در برقراري ارتباط با بيننده پوستر است.
پوستر پديده‌اي است که مي‌تواند با چهار ويژگي محتوا، ارزش‌هاي برجسته هنري، کيفيت‌هاي تبليغاتي، و درک عامه، تجربه‌اي را به بيننده ارائه دهد و بيان‌کننده مسائل اجتماعي، اقتصادي، سياسي، فرهنگي، هنري و تغييرات زمان باشد؛ زيرا ارتباطات بصري يکي از بهترين شيوه‌ها براي ارائه نظر و برانگيختن تفکر انسان است.
پوسترسازي رشته‌اي از هنر گرافيک است. پوستر نخستين هنرپاپ و نخستن فرم هنري بود که به چيزهاي زندگي عادي به شيوه خاص خويش يعني بي پروايي محض و پيش پا افتادگي محض پرداخت. پوستر هنري برونگر است. درهنگام طراحي يک پوستر بايد در مرحله اول موارد استفاده آن مورد نظر قرار گيرد.
امروزه اکثر ارتباطات روزمره وابسته به تبليغات است، تبليغاتي همگاني و مؤثر در زندگي، تبليغاتي براي به جريان افتادن و پيشرفت ارتباطات، عرصه خدمات و کالاها و …، تبليغاتي براي فراخواني، هشداردادن، بازداشتن، تشويق و ترويج کردن و مؤثرترين ابزار تبليغاتي که مي تواند جواب گوي تمامي اين مسائل شود پوستر است، که در ديد همگان عرضه مي شود و بدليل قابليت و گنجايش موارد بيشتري که در مورد موضوع دارد بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد. “آغاشلو،1387،ص2-5”

اجزاي اصلي تشکيل دهنده پوستر
الف. عناصر تصويري
عناصر تصويري، بعد از قطع و جنس اعلان مورد توجه قرار مي گيرند.
تصوير، يکي از عناصر اصلي اعلان مي باشد و شخصيت وجودي آن را مطرح مي کنند. عنصر تصوير نقش اول و اساسي را دارا است و زبان اصلي اعلان مي باشد.
به طور کلي اعلان، با تصوير ساخته و شناخته مي شود و موفقيت اعلان بستگي به طرز بيان تصويري و انتقال پيام دارد پس طرز بيان تصويري به توانايي هنرمندانه طراح بستگي پيدا مي کند و نقش ساير همکاران طراح مانند، عکاس، نقاش، مجري، رسام و چاپچي و … فقط در حد رساتر کردن خلاقيت طرح است.
ب. عناصر نوشتاري
نقش نوشته براي اعلان در نهايت، دقيق تر کردن هدف تصوير و پيام آن است و نوشته بايد به عنوان يکي از عناصر تصويري مطرح شود و در ترکيب بندي کلي به گونه اي چيده شود که نوشته اشاره به تصوير و تصوير اشاره به نوشته داشته باشد.
ترکيب دو عنصر نوشته و تصوير بايد طوري باشد که تصوير حرف بزند و نوشته تصوير باشد و ايجاد چنين موقعيتي بستگي کامل به کارآيي فني و تجربي و خلاقيت طراح دارد و در واقع اين توانايي تکنيکي طراح است که موفقيت يک پوستر را تضمين مي کند.
هر چه پوستر در آگاه کردن مخاطب وتشويق او نسبت به انجام مورد نظر موفق تر و داراي سرعت عمل بيشتري باشد، نشان از برگ برنده اي است که در دستان طراح است. همان برگ برنده اي که شرافت هنرمند، اعتبار آن را صد چندان مي کند.
2-1-3. فيلم
نمايش مناظر و اشياء و اشخاص است بر روي پرده بوسيله‌ي دستگاه مخصوص . (فرهنگ فارسي معين ). فن و صنعت و هنر تهيه و نمايش سلسله تصاويري که بر نوارهاي سلولوئيدي ضبط شده اند، به نحوي که در تماشاگر توهم حرکت ايجاد شود. اصطلاحاً عکس هايي را که در يک مرحله برمي دارند.
اصول سينما؛ صنعت سينما از محصولات قرن بيستم است، ولي کارهاي مقدماتي در اين زمينه از سنوات بعد از سال 1875م. سابقه دارد. از لحاظ فني، سينما مبتني برکيفيت ثبات تا?ثرات نوري است: در هر ثانيه 24 کادر، جداجدا از جلو دريچه‌ي تصويرافکن سينما مي گذرد و بر پرده‌ي سينما که در برابر تصويرافکن قرار دارد مي افتد، اما آن چه به چشم مي آيد تصويري است مداوم و منسجم و غالباً متحرک بدون اين که جدايي کادرهاي 24گانه در ثانيه در آن احساس شود.
بايد تاريخ اوليه‌ي سينما را از سال 1880 م. و تصويرافکت ها جستجو کرد تا اين که در سال 1893 دستگاهي که نوعي “شهرفرنگ ” بود به بازار آمد و در سال 1894 برادران لومير دستگاه فيلم برداري و تصويرافکن نسبتاً کاملي ساختند. در سال 1916 م. فيلم هايي توسط د.و. گريفيث ساخته شد که انقلاب بزرگ در کار سينما را به وجود آورد. کار صحنه پردازي و مونتاژ بدست نابغه‌ي بزرگ روسي سينما س. م. آيزنشتاين به اوج اعتلارسيد. در قرن اخير پيشرفت هاي عجيب و روش هاي تازه درسينما به وجود آمده است که از جمله : سينما اسکوپ ، سينراما ، ويستاويژن و سوپرپاناويژن است که هر يک در مقام و طريقه ي خود اهميت خاصي را دارا مي باشند.”معين،ص 105″
2-1-4.سينما‌ي ايران
در ايران نخستين بار در سال 1318ه. ق. به دستور مظفرالدين شاه قاجار، ميرزا ابراهيم خان عکاس باشي يک دستگاه دوربين فيلم برداري به ايران آورد که با آن براي شاه فيلم هاي خصوصي مي گرفت. مظفرالدين شاه طي نامه اي از ميرزا ابراهيم خان حتي مي خواهد که يک فيلم از شيرهاي شاه و يک فيلم از صحنه هاي عزاداري ماه محرم بردارد.
اما نخستين فيلم ايراني که در ايران به بازار آمد دو فيلم صامت موسوم به آبي رابي و جوان بوالهوس بود که در سال 1311ه. ش. در تهران ساخته شد. نخستين فيلم ناطق به زبان فارسي فيلم معروف دختر لر بود که در سال 1312 ه. ش. در بمبئي بدست ايرانيان ساخته شد. از سال 1326 ه. ش. به بعد صدها فيلم فارسي ساخته شده است و به بازار آمده است. محل نمايش فيلم.”همان، ص168 ”
– سينماي صامت؛ سينمايي که در آن سخنان هنرپيشگان و اصوات ديگر بگوش نرسد. مقابل سينماي ناطق . “همان، ص168 ”
– سينماي ناطق؛ سينمايي که در آن سخنان هنر پيشگان و اصوات ديگر شنيده شود. مقابل سينماي صامت . “همان، ص168 ”
2-1-5. رويکرد سياست در سينما
قوانيني که دولت براي نظام فرهنگي کشور مي نويسد و کارگردانان ،تهيه کنندگان بايد آن را اجرا کنند. در غير اين صورت کار آن ها مجوز لازم را نمي گيرد.
2-1-6.پوستر فيلم در ايران
پوستر فيلم در سينماي ايران با قدمتي بيش تر از سينماي ايران زير دو سر فصل عمده ي پيش و پس از انقلاب اسلامي جاي مي گيرد.
همراه با توليد نخستين فيلم ها، پوسترهاي فيلم در اوج دوران طلايي پوسترهاي ليتوگرافي(در اواخر قرن 19) پا به عرصه گذاشتند، پيش از اين، به اين پوسترهاي سينمايي ديوارکوب مي گفتند. اين ديوارکوب ها عمدتاً با مرکب مشکي بر کاغذهايي در ابعاد متفاوت و به رنگ هاي زرد اخرايي، قرمز گلي و آبي ترکي چاپ مي شدند که با توجه به عرضه ي آن ها در ايالات و ولايات، اغلب به سه خط فارسي، روسي و فرانسه منتشر مي شدند. “مهرابي،1387، ص17”
در نمونه هاي اوليه ديوارکوب ها، تصوير جايگاهي نداشت و فقط نام فيلم و بازيگران که در بين عامه، شهرت و محبوبيت داشتند جوهره ي اصلي پوسترها بود. در حواشي نيز نام سينماي نمايش دهنده، هزينه ي توليد فيلم، تعداد سياهي لشکرها و تعريفي از فيلم بودکه اين امر باعث جلب مشتري مي شد. مقارن با همان سال ها، در اروپا و آمريکا پوسترهاي فيلم در نهايت زيبايي عرضه مي شد؛ آن ها بر اساس سبک هاي خودشان کار مي کردنند و اين پوسترها را به همراه فيلم شان به ديگر کشورها مي فرستادنند. اما نمايش دهنده هاي ايراني ترجيح مي دادنند هم چنان پوسترهاي سنتي خودشان را چاپ و عرضه کنند.
از نمونه هاي اوليه، پوستر فيلم پسر شيخ (محصول 1926 يونايتد آرتيستز) بود که در قطع 75 در45 و به سه خط فارسي، روسي و فرانسوي منتشر شد. عرضه پوستر سنتي، يا بهتر است گفته شود شگرد اطلاع رساني از راه اعلانيه سال ها از سوي نمايش دهندگان ايراني تداوم يافت. نزديک به دو دهه، تقريباً هيچ گونه تغيير قابل ملاحضه اي در اين نوع پوستر/ اعلانيه هاي ايراني داده نشد و هم چنان همه چيز با حروف سربي و کهنه ي گارسه ها شکل مي گرفت. کارگران و صاحبان چاپ خانه ها، پوسترسازان واقعي اين سال ها محسوب مي شدند و سليقه ي تغيير ناپذير و تکرار شونده ي آن ها بود که پوسترها را شکل مي داد. افزودن گراور، بازيگر اصلي يا صحنه اي از فيلم به جاي گل و بوته ها و خط هاي برنجي پوستر، تحول عمده ي اين سال ها بود. به جز پوسترها، تهيه ي پلاکات هم يکي از اولين اسباب تبليغ اين دوره و دوره هاي بعد است. “همان،ص17”
شرکت سينما ايران و موسسه سينما ماياک دو وارد کننده ي عمده ي فيلم به ايران بودنند که در محدوده ي سال هاي 1305 تا 1320 فعاليت داشتند آن ها براي فيلم ها و سينماهاي زير پوشش خود، پلاکاردهايي را سفارش مي دادند؛ در اين دوره آن ها کارهاي قابل توجهي انجام دادند، آن ها موظف بودند براي هر فيلم به نسبت اندازه ي سردر يا حاشيه ورودي سينما، پلاکارد تهيه کنند. از اين رو انبوه فيلم هاي فرنگي از راه رسيد و سيل مشتاقان را به سوي خود جلب کردند. وضعيت عرضه و تقاضا، حکايت از بازاري پررونق و گسترش کار تبليغات براي سينماها و فيلم ها داشت. پوسترهاي فرنگي به تدريج در حاشيه و متن هاي خالي از نوشته ي خود صاحب تيتر و عنوان فارسي شدند. ابتدا نام فيلم با خط هايي که هنوز مراحل ابتدايي گرافيکي شان را طي مي کردند، بر جايي از پوسترها نقش مي بست، و اگر پوسترها فضاي خالي بيشتري داشتند، نام و نشان بازيگران هم به آن اضافه مي شد. بخش هايي از پوستر، با رنگ آميزي، آماده ي نوشتن مشخصات فيلم به فارسي مي شد.
در قدم بعد، قسمت هاي قابل چشم پوشي پوستر با استفاده از کليشه، در چاپ خانه حذف و با حروف چيني و چاپ مجدد با ماشين هاي موسوم به چاپ مسطح، صاحب شناس نامه اي هر چند ساختگي، اما ايراني مي شد.
نشريه هايي که پيش از آن براي آگهي هاي سينمايي مبتکر گونه اي از اين شکل تبليغات بودند، پا را فراتر گذاشتند و با گزينش قسمت هاي دل خواه خود از پوستر اصلي، پوستر گونه هاي کوچکي در صفحات نشريه ها خلق مي کردند که به سليقه ي عامه ي تماشاگران نزديک تر بود. در يک بده و بستان کاملاً حرفه اي، به تدريج اين شيوه به خارج از صفحه هاي نشريه ها هم راه پيدا کرد و صاحبان سينما و فيلم، به کمک کارگران و صاحبان چاپ خانه ها، دست به تغيير ترکيب پوسترها زدند و حاصل کار کولاژي بود از بعضي تصاوير پوسترهاي اصلي همراه با خط فارسي.
چنين حاصلي، بد يا خوب، به هر حال فن و اساس پوسترسازي براي فيلم را در ايران رقم زد. اين بستر، زمينه ي بيش تري براي فعاليت نقاشان و خطاطان فراهم شد. خطاطان نام هر فيلم را با تقليدي از شکل عنوان فرنگي آن مي نوشتند. خط ها به مرور شکل وشمايل گرافيکي پيدا کردند. گسترش بازار کار، نقاشان تازه نامي را جذب اين حرفه کرد.
با شروع بي وقفه ي فيلم ايراني از 1327، خطاط يا همان نقاشان ايراني که تا پيش از اين با تهيه ي پوسترهايي براي فيلم هاي فرنگي، به راه و شيوه اي واحد دست يافته بودند، حوزه ي فعاليت شان گسترده شد و محصولات ايراني را نيز در بر گرفت.
با افزايش توليد سالانه ي فيلم پوسترسازي نيز روند رو به رشد حرفه اي و منطقي خود را پيدا کرد. هايک اجاقيان و ميشا گيراگوسيان سرآمد پوسترسازان اين دوره بودند و طبعاً بيش ترين سفارش ها را دريافت مي کرند. آن ها با عنايت به الگوي موفق و امتحان پس داده ي پوستر فرنگي (عمدتاً آمريکايي)، آثاري خلق کردند که سال ها به عنوان مدل هايي تغييرناپذير، وجه مسط پوسترسازي در سينماي ايران تلقي مي شدند. نمونه هايي چون بازگشت (ساموئل خاچيکيان،1332) اثر هايک اجاقيان و چهارراه حوادث اثر ميشا گيراگوسيان، نمونه هاي بارز چنين مدل هايي هستند.
تعداد سازندگان پوستر و پلاکارد مدام بيش تر مي شد و نيروهاي تازه نفس و نوعاً کارآمد از راه رسيدند: محسن دلو، مسعود بهنام، فرشيد مثقالي، مرتضي مميز، آرشاميان، آيدين آغاشلو، عباس کيارستمي، قباد شيوا، علي مظاهري و … . به تدريج شيوه ها و ابزار کار نيز دگرگون شد.
از نيمه ي دوم دهه چهل که فيلم هاي پر خشونت و سراسر حادثه اي/ سکسي رواج بيشري يافت، پوسترها نيز آيينه ي تمام نماي آن ها شدند، به گونه اي که اگر پوستري خالي از اين مشخصه ها بود، سفارش دهنده آن را نمي پذيرفت. به تدريج پوسترساز حکم يک دست گاه تکثير کننده را يافت.
به او مي گفتند که چه عنصرهايي در پوستر بايد نمود بيشتري داشته باشند، و سپس تعدادي عکس در اختيارش قرار مي دادند تا او به کمک دست گاه اوپک، آن ها را بر بوم منعکس و رنگ آميزي کند. در همه ي کارها هم چهره ي بازيگر نقش اول بايد بزرگ تر از ديگران کشيده مي شد. اگر هم فيلم، دو بازيگر اصلي هم تراز داشت، غالباً در اين زمينه ميان آن ها رقابتي سخيف به وجود مي آمد.
در کنار جريان مسلط چنين مضامين و پوسترهايي، از اواخر دهه ي 1340 با ساخته شدن چند فيلم خوب ايراني، نوعي پوسترسازي توسط گرافيست ها و طراحان تحصيل کرده ي ايراني رواج يافت که ويژگي با ارزش، دوري از ابتذال بود و البته از نظر تکنيک و اجرا نيز حرف هايي براي گفتن داشت. مرتضي مميز، فرشيد مثقالي و ابراهيم حقيقي، طراحان معتبر و صاحب نام و پر کار پوسترهايي از اين دست بودند. با نام و کار آن ها و جمعي ديگر، سينماي ايران صاحب نسل تازه اي از پوسترهاي سينمايي شد.
مرتضي مميز که پيش از آن تحولي در سيماي گرافيکي نشريه ها ايجاد کرده بود، کارش را در زمينه ي پوستر و پلاکارد، با فيلم بلوچ آغاز کرد و از آن پس نام و آثارش با بسياري از آثار برتر و متفاوت سينماي ايران عجين شد. در واقع بخش عمده جريان تحول پوستر فيلم در ايران به نام او رقم زده شده است.
با وقوع انقلاب، طبعاً رکود موقتي که در سينما پديد آمده بود به حيطه ي پوسترهاي سينمايي نيز راه يافت و پوسترسازان هم مانند فيلم سازان، بلاتکليف ماندند. بنابراين، آن چه براي معدود فيلم هاي بازمانده از دوره ي قبل که نيمي از آن ها هرگز به نمايش درنيامدند؛ تهيه مي شد، هيچ سنخيتي با آن چه مي بايست باشد، نداشت.
جز يک دوره ي کوتاه



قیمت: تومان


پاسخ دهید