دانشگاه آزاد اسلامي
واحد ارسنجان
دانشکده علوم پايه،گروه زيست شناسي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد(M.SC)
گرايش: فيزيولوژي جانوري
عنوان:
بررسي اثرات محافظت کبدي گياه کرفس بر سميّت القا شده توسط تترا کلريد کربن در موش هاي سفيد بزرگ آزمايشگاهي نر نژاد اسپراگوداولي
استاد راهنما:
دکتر حيدر آقابابا
استاد مشاور:
دکتر منظربانو شجاعي فرد
نگارش:
زهرا طالبان پور بيات
زمستان 92
تقديم به :
پيشگاه پروردگارم که عشق را با تمام عظمتش در کالبد خاکي من نهاد
و
آستان مقدس آن غايبي که
حضورش در نگاه باران تجلي مي يابد و در عبور نور تعبير مي شود
و
تقديم به
پدرم
که به من آموخت در زمستان مشکلات بهاري و سبز بمانم او که به من باليدن در کوير بي آبي آموخت
و
مادرم
ستون سبز زندگيم او که پيچک وجودم در دامانش جان گرفت و شکوفا شد
و
به خواهر و برادرانم که در تمام مراحل زندگي مشوق علمي من بوده اند
و
به همه آنان که دوستدار علم اند.
سپاسگزاري:
از بخت شکر دارم از روزگار هم. خداي را شاکرم که در طوفان سختي ها دست کرامتش از آستين مبارکش برون آمد و هم عطش آتشناکم در فراگيري فزون تر را به جرعه اي از علم فرونشاند وهم، چنين خدمت شيريني را به کام و مذاقم چشاند. تدوين اين کتابت بدون همراهي ها و همگامي هاي کريماني بزرگوار ميسرم نمي نمود.
شايسته است که ازمساعدت هاي پر ارج و هدايت هاي عالمانه استاد ارجمند جناب آقاي دکتر حيدر آقابابا به پاس تلاش دلسوزانه، رهنمودهاي ارزنده وصبر وحوصله اي که در پاسخ به نادانسته هايم مبذول داشتند، کمال تشکر و قدرداني را ابراز نمايم.
از استاد محترم مشاور سرکار خانم دکتر منظربانو شجاعي فرد به خاطر همکاري ها و همراهي هاي صميمانه در تمام مراحل انجام اين پايان نامه کمال تشکر و قدرداني را دارم.
ضمن آرزوي توفيق روز افزونشان، اميدوارم که خداوند اين نازنينان را بختي بلند و اراده سترگ عنايت بخشد.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
مقدمه3
فصل اول: کليات
اهداف و انگيزه……………………………………………………………………………………………………………………….5
1-1.گياه کرفس…7
1-1-1. نام هاي گياه…7
1-1-2. آثار فارماکولوژيکي……………………………………………………………………………………………………….8
1-1-3. ريخت شناسي…………………………………………………………………………………………………………….8
1-1-4. ترکيبات شيميايي………………………………………………………………………………………………………..8
1-1-5. ترکيبات آنتي اکسيدان………………………………………………………………………………………………….9
1-1-6. دلايل استفاده از گياه به عنوان منابع آنتي اکسيدان……………………………………………………………9
1-1-7. اعمال مهم آنتي اکسيدان ها10
1-1-8. آنزيم هاي آنتي اکسيدان.10
1-1-8-1.سوپراکسيد ديسموتاز (SOD)10
1-1-8-2.کاتالاز11
1-1-8-3.گلوتاتيون پراکسيداز(GSH)11
1-1-9. پلي فنول12
1-1-9-1-گروه هاي اصلي ترکيبات فنولي13
1-1-10. فلاونوئيدها13
1-1-10-1.خواص آنتي اکسيداني فلاونوئيدها13
1-1-10-2. شيمي گياه فلاونوئيدها15
1-1-10-3. آپيژنين16
1-1-10-4. فلاوونوئيد ها معمولا به روش هاي زير عمل مي کنند16
1-1-10-5. فارماکودينامي فلاونوئيدها17
1-1-10-6. جهش زايي و سميّت ژني مصرف زياد فلاونوئيدها17
1-1-11. راديکال هاي آزاد18
1-1-11-1. استرس اکسيداتيو18
1-1-11-2. واکنش هاي راديکال هاي آزاد20
1-1-11-3. تقسيم بندي انواع راديکال هاي آزاد21
1-1-11-4. انواع گونه هاي راديکالي اکسيژن و نيتروژن22
1-1-11-5. روش هاي مختلف توليد گونه هاي اکسيژن و نيتروژن22
1-1-11-6. اثر راديکال هاي آزاد بر روي چربي ها23
1-1-11-7. سيستم هاي مقابله با آسيب راديکال هاي آزاد23
1-2. کبد24
1-2-1. ساختمان کبد24
1-2-2. تشريح و آناتومي کبد25
1-2-3. بافت شناسي کبد27
1-2-4. سلول هاي كبدي27
1-2-5. نقش سيستم لنفاوي در عملکرد کبد30
1-2-6. ترميم بافت در کبد افراد بزرگسال31
1-2-7. اعمال ترشّحي و دفع كبد31
1-2-7-1. متابوليسم و دفع گزنوبيوتيک ها32
1-2-8. متابوليسم کربوهيدرات ها33
1-2-9. متابوليسم ليپيد ها34
1-2-10. اختلال هموستاز در بيماري هاي کبدي35
1-2-10-1. آنزيم هاي رها شده از بافت کبدي بيمار36
1-2-10-2. ويژگي بافتي37
1-2-10-3. توزيع داخل سلولي آنزيم ها38
1-2-10-4. فعايت نسبي در کبد و پلاسما38
1-2-10-4. مکانيسم آزاد سازي39
1-2-10-5. سرعت پاکسازي آنزيم ها از پلاسما40
1-2-11. انواع بيماري هاي کبد40
1-2-11-1. مکانيسم ها و الگو هاي آسيب41
1-2-12. آنزيم آلانين آمينو ترانسفراز (ALT) (GPT) (SGPT) (ALAT)42
1-2-13. آنزيم آسپارات آمينوترانسفراز (AST)43
1-2-14. آنزيم الكالين فسفاتاز (ALP)44
1-2-15. پروتئين تام46
1-2-15-1. ميزان پروتئين هاي خون46
1-2-16. اندازه گيري آلبومين پلاسما48
1-2-17. بيلي روبين پلاسما48
1-2-17-1. بيلي روبين و انواع آن49
1-2-18. وظايف عملي پروتئين هاي پلاسما49
1-2-19. ساخت پروتئين هاي پلاسما50
1-2-20. ازت اوره خون51
1-2-21. کراتينين51
1-3. تتراکلريد کربن و سمّيت آن53
1-3-1. مکانيسم ها ي فعال سازي متابوليکي تتراکلريد کربن54
1-3-2. پراکسيداسيون چربي ها56
1-3-3. نقص در ساخت پروتئين57
1-3-4. به هم خوردن تعادل کلسيم57
فصل دوم: مواد و روش ها
2-1. دستگاه‌ها و لوازم و تجهيزات مورد استفاده60
2-2. تركيبات شيميايي و مواد مصرفي61
2-3.دستگاه پرکولاتور……………………………………………………………………………………………………………62
2-4. روش تهيه عصاره هيدروالکلي گياه کرفس63
2-5. حيوانات مورد استفاده و نحوة ‌نگهداري آنها65
2-6. گروه بندي حيوانات66
2-7. روش دادن عصاره68
2-8. روش تجويز دارو68
2-9. خونگيري از قلب 69
2-10. روش تعيين فعاليت آنزيم آسپارتات آمنيوترانسفراز (AST/GOT) و آنزيم الانين آمينوترانسفراز (GPT/ALT)70
2-11. روش تعيين فعاليت آنزيم الكالين فسفاتاز (ALP)71
2-12. روش تعيين ميزان ‌ آلبومين و بيلي روبين در سرم خون71
2-12. روشهاي تجزيه و تحليل آماري73
فصل سوم: نتايج
3-1. نتايج مربوط به غلظت آنزيم AST در گروه هاي آزمايشي75
3-2. نتايج مربوط به غلظت آنزيم ALT در گروه هاي آزمايشي78
3-3. نتايج مربوط به غلظت آلکالين فسفاتاز در گروه هاي آزمايشي82
3-4. نتايج مربوط به غلظت آلبومين در گروه هاي آزمايشي85
3-5. نتايج مربوط به غلظت بيلي روبين توتال (T.Billi) در گروه هاي آزمايشي88
3-6. نتايج مربوط به غلظت بيلي روبين مستقيم (D.Billi) در گروه هاي آزمايشي91
3-7. مقايسه نتايج مربوط به وزن موشهاي صحرايي در پايان آزمايش در گروه هاي آزمايشي93
فصل چهارم: بحث و نتيجه گيري
4-1. بحث98
4-2. نتيجه گيري107
4-3.پيشنهادات108
فهرست منابع
منابع فارسي110
منابع لاتين………………………………………………………………………………………………………………………….112
Abstract122
فهرست جداول
عنوان صفحه جدول2 -1: گروه بندي نمونه ها بر اساس مصرف عصاره هيدروالکلي گياه کرفس و تتراکلريد
کربن66
جدول 3-1 مقايسه ميانگين غلظت آنزيم AST در گروه کنترل و شاهد………………………………………..76
جدول 3-2: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصاره هيروالکلي گياه کرفس بر ميزان غلظت آنزيم آسپارتات آمينوترانسفراز77
جدول 3-3 : مقايسه ميانگين غلظت آنزيم ALT در گروه کنترل و شاهد……………………………………..79
جدول3-4: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصارههيدروالکلي گياه کرفس بر ميزان غلظت آنزيم آلانين آمينوترانسفراز80
جدول 3-5: مقايسه ميانگين غلظت آنزيم آلکالين فسفاتاز در گروه کنترل و شاهد…………………………82
جدول 3-6: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصاره هيدروالکلي گياه کرفس با مقادير مختلف بر ميزان غلظت آنزيم آلکالين فسفاتاز…..83
جدول 3-7: مقايسه ميانگين غلظت آلبومين در گروه کنترل و شاهد…………………………………………….85
جدول 3-8: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصاره هيدروالکلي گياه کرفس با مقادير مختلف بر ميزان غلظت آلبومين86
جدول 3-9: مقايسه ميانگين غلظت بيلي روبين توتال در گروه کنترل و شاهد………………………………..88
جدول3-10: اثر تزريق درن صفاقي(IP) عصاره هيدروالکي گياه کرفس با مقادير مختلف بر ميزان غلظت بيلي روبين توتال89
جدول 3-11: مقايسه ميانگين غلظت بيلي روبين مستقيم در گروه کنترل و شاهد…………………………..91
جدول3-12: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصاره هيدروالکلي گياه کرفس با مقادير مختلف بر ميزان بيلي روبين مستقيم92
جدول 3-13: مقايسه ميانگين وزن موش هاي صحرايي در گروه کنترل و شاهد……………………………94
جدول3-14: اثر تزريق درون صفاقي(IP) عصاره هيدروالکلي گياه کرفس با مقادير مختلف بر ميزان
وزن95
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (3-1): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آنزيم AST در گروه کنترل و شاهد…………………………76
نمودار (3-2): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آنزيم AST…………………………………………………………..78
نمودار(3-3): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آنزيم ALT در گروه کنترل و شاهد………………………….80
نمودار (3-4): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آنزيم ALT……………………………………………………….81
نمودار(3-5): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آنزيم ALP در گروه کنترل و شاهد……………………….83
نمودار (3-6): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آلکالين فسفاتاز………………………………………………………84
نمودار(3-7): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آلبومين در گروه کنترل و شاهد…………………………………86
نمودار (3-8): نتايج مربوط به ميانگين غلظت آلبومين…………………………………………………………………87
نمودار(3-9): نتايج مربوط به ميانگين غلظت بيلي روبين توتال در گروه کنترل و شاهد………………….89
نمودار (3-10): نتايج مربوط به ميانگين غلظت بيلي روبين توتال…………………………………………………90
نمودار(3-11): نتايج مربوط به ميانگين غلظت بيلي روبين مستقيم در گروه کنترل و شاهد……………..92
نمودار (3-12): نتايج مربوط به ميانگين غلظت بيلي روبين مستقيم……………………………………………….93
نمودار(3-13): نتايج مربوط به ميانگين وزن موش هاي صحرايي در گروه کنترل و شاهد……………..95
نمودار (3-14): نتايج مربوط به ميانگين وزن موش هاي صحرايي در پايان آزمايش………………………..96
فهرست شکل ها
عنوان صفحه شکل (1-1): گياه کرفس…………………………………………………………………………………………………………7
شکل (1-2-): ساختار فلاونوئيدها…………………………………………………………………………………………..16
شکل (1-3-): آسيب بافتي توسط راديکال ها……………………………………………………………………………21
شکل (1-4): ساختمان هپاتوسيت ها و سلول هاي کبدي……………………………………………………………29
شکل (1-5): کبد اندامي است که متابوليسم کربوهيدرات را انجام مي دهد……………………………………34
شکل (1-6): متابوليسم ليپيدها…………………………………………………………………………………………………35
شکل(2-1):دستگاه پرکولاتور…………………………………………………………………………………………………..63
شکل (2-2): نحوه عصاره گيري………………………………………………………………………………………………64
شکل (2-3): تصوير قفس هاي نگهداري مو……………………………………………………………………………..65
شکل (2-4): طرز گاواژ………………………………………………………………………………………………………….67
شکل (2-5): نحوه تزريق تتراکلريدکربن و روغن زيتون……………………………………………………………..69
بررسي اثرات محافظت کبدي گياه کرفس بر سميّت القا شده توسط تترا کلريدکربن در موش هاي سفيد بزرگ آزمايشگاهي نر نژاد اسپراگوداولي
به وسيله: زهرا طالبان پور بيات
چکيده:
مشکلات استفاده از داروهاي شيميايي و آثار بجامانده از عوارض جانبي بعضي از داروها منجر به فزوني استفاده از گياهان دارويي شده است. يافتن دارويي موثر در درمان اين اختلالات مورد توجه محققين و پزشکان مي باشد. گياه کرفس (Apium graveolens) از خانوادهApiaceae) ) است که در ايران از اين گياه استفاده غذايي مي نمايند و بر اين باورند که خواص دارويي مفيدي نيز دارد. لذا اين مطالعه با هدف بررسي اثرات محافظت کبدي گياه کرفس بر مسموميت القايي ناشي از مصرف تتراکلريدکربن (CCl4) درموش هاي سفيد بزرگ آزمايشگاهي نر از نژاد اسپيراگوداولي انجام شد. بنابراين تعداد 40 سر موش به تعداد مساوي به پنج گروه هشت تايي تقسيم شدند. يک گروه به عنوان کنترل و در چهار گروه ديگر توسط CCl4 سميت کبدي (هپاتوتوکسيک) ايجاد شد. از اين چهار گروه، يک گروه به عنوان شاهد و در سه گروه ديگر روزانه به ترتيب 200، 400 و 600 ميلي گرم به ازاء هر کيلو گرم وزن حيوان از عصاره هيدروالکلي کرفس به صورت دهاني (گاواژ) داده شد. چهل روز بعد از شروع مطالعه در کليه گروه ها آنزيم هاي آلانين آمينوترانسفراز (ALT)، آسپارتات امينوترانسفراز (AST) و آلکالين فسفاتاز (ALP) و همچنين غلظت هاي سرمي آلبومين، بيلي روبين توتال و مستقيم که از شاخص هاي آسيب هاي کبدي هستند اندازه گيري و با استفاده از آزمون آماري ANOVA و T-testتجزيه و تحليل گرديد. تزريق درون صفاقي تتراکلريدکربن باعث افزايش فعاليت هاي AST ,ALT ,ALP و کاهش غلظت آلبومين و افزايش غلظت بيلي روبين توتال و مستقيم در مقايسه باگروه کنترل شد. مصرف عصاره گياه کرفس سبب گرديد اين فاکتور به طور معني داري(05/0P?) به وضعيت نرمال نزديک شود. نتايج حاصل از اين مطالعه نشان مي دهد عصاره هيدروالکلي گياه کرفس در برابر آسيب هاي کبدي ايجاد شده توسط تتراکلريدکربن داراي اثرات محافظتي است، که احتمالاً بواسطه اثر آنتي اکسيداني ترکيبات پلي فنلي آن در مهار فعاليّت CCl4 و در نتيجه مهار فعاليّت سيتوکروم P450 و اثر خنثي کنندگي راديکال هاي آزاد مي باشد.
کليد واژه ها: محافظت کبدي، کرفس، تتراکلريدکربن، آنتي اکسيدان، فلاونوئيد.
مقدمه
كبد بزرگترين اندام بدن است كه حدود3-5 درصد توده بدن را تشکيل مي دهد. يکي از مهم ترين اعمال كبد علاوه بر سوخت و ساز مواد مختلف، سم زدايي مواد آلوده كننده محيطي و داروهاي شيميايي مي باشد. در اكثر موارد در طي عمل سم زدايي، فعال سازي متابوليكي توسط آنزيم هاي سيتوكروم P450 ميكروزوم هاي كبدي باعث ايجاد متابوليت هاي سمي و فعال مي شود كه اين مي تواند موجب آسيب بافت هاي مختلف از جمله كبد شود. تيواستاميد، تتراكلريدكربن، اتانول و استامينوفن از جمله موادي هستند كه بعد از ورود به بدن توسط آنزيم هاي سيستم سم زدايي سيتوکروم P450 متابوليزه مي شود (93). اما با توجه به عوارض جانبي داروهاي شيميايي بر روي بعضي از بافت هاي بدن به خصوص کبد، مسئله بازگشت به استفاده از داروهاي گياهي و طبيعي مد نظر قرار گرفته است.
در اين تحقيق از عصاره هيدروالکلي گياه کرفس Apium graveolens)) که در طب سنتي از اين گياه براي درمان برخي اختلالات مانند: رماتيسم، سرماخوردگي، سرفه، فشار خون، چربي خون و دل درد استفاده ميشود. مطالعات آزمايشگاهي انجام شده روي اين گياه نشان داد كه اين گياه داراي خواص فيبر ينوليتيك، ضد درد، ضد التهاب، ضد اضطراب، خواب آور و پايين آورنده قند خون است. همچنين مشخص شده است كه اين گياه اثرات آنتي اكسيداني و آرام بخشي دارد، و از تشكيل پلاك هاي چربي در رگها جلوگيري مي كند. مطالعه حاضر به منظور بررسي اثر محافظت کبدي گياه کرفس انجام شده است (20).
اهداف وانگيزه:
از ابتداي تاريخ و حتي پيش از آن منبع اصلي درمان بيماران، گياهان دارويي بوده است. پيشرفت علم شيمي و ساخت داروهاي شيميايي در قرن اخير و دوران معاصر، موجب شد براي مدتي پزشکان وبيماران، از اين منابع دور شوند. بخاطر عوارض جانبي زياد داروهاي شيميايي، استقبال مجدد مردم و پزشکان به گياهان دارويي در سال هاي اخير را موجب شده است. مصرف ميوه و سبزي همراه با کاهش ابتلا به سرطان مي باشد که توسط بلوک و همکاران با انجام 200 مطالعه به اثبات رسيد و در 82 درصد از مطالعات آن ها اثر حفاظتي ميوه و سبزي از ارگان هاي بدن به خوبي روشن شده است. همچنين در مطالعه ديگري مشخص شده که ارتباط تنگاتنگي بين مصرف ميوه و سبزي و کاهش ابتلا به بيماري هاي قلبي، عروقي، ديابت، پيري و سرطان وجود دارد (42و65).
بر همين اساس استفاده از گياهان دارويي پيوسته مورد توجه بوده است و از آنجايي که کبد يکي از ارگان هاي کليدي در اعمال متابوليکي و ترشحي است و بايد مخلوط مناسبي را از گردش خون براي تمام اعضاء فراهم سازد و همچنين خارج کردن تمام سموم از بدن نيز بر عهده کبد مي باشد، همواره با مواد سمي و متابوليت هاي فراواني مواجه هست و اختلالاتي که در کبد ممکن است پيش آيد فراوان و متنوع است و در حال حاضر، تعداد داروهاي شيميايي که براي درمان اختلالات کبدي استفاده مي شوند بسيار کم هستند که عوارض زيادي نيز از خود برجاي مي گذارند. لذا اين موضوع بر اهميت استفاده از گياهان دارويي در درمان کبد مي افزايد (20). يکي از مهمترين منابع آنتي اکسيدان هاي طبيعي، ترکيبات فنلي موجود درگياهان مي باشند. ترکيبات فنلي يا پلي فنلي که به طور گسترده در گياهان وجود دارند، بالغ بر 8000 نوع گزارش شده است (31و38).اين ترکيبات داراي خاصيت ضد اکسيداني، ضد التهابي، ضد ترومبوز، ضد ميکروبي، ضد آلرژي و داراي پتانسيل محافظت قلبي و گشاد کنندگي عروق مي باشند(31، 34، 89).
از آن جايي که در کشورمان عوامل دارويي محافظت کننده کبدي کمتري در دسترس بوده و از طرفي بيمار‌هاي کبدي ناشي از عواملي همچون هپاتيت ويروسي و داروها تا حدي شايع است، لازم است داروهاي گياهي موجود در کشور که به طريق سنتي براي اين موارد مصرف مي شوند بررسي گردند . با توجه به شواهدي که وجود دارد چه از نظر طب عامه وچه از نظر مقالات علمي در اين زمينه، گياه کرفس به عنوان تنظيم کننده ومقوي کبد ي در نظر گرفته شده است (20). لذا اين گياه براي بررسي اثرات حفاظتي روي کبد انتخاب شده است (19).
اثرات آنتي اکسيداني عصاره بسياري از گياهان از جمله خارمريم، کاسني، شيرين بيان، هميشه بهارئ، شاتره و برگ بامبو اثبات شده است (33، 44،55). برخي عصاره هاي خام گياهي مورد استفاده در طب سنتي، منبعي غني از ترکيباتي با خواص پيشگيري کننده و حفاطت کننده، به ويژه در کبد هستند (43و56). Hinneburg و همکاران در سال 2006 فعالت آنتي اکسيداني برخي از سبزي ها و ادويه ها (ريحان، برگ بو، جعفري، سرو کوهي، تخم باديان، رازيانه، زيره سبز، هل و زنجبيل) را بررسي کردند و گزارش نمودند که عصاره ريحان قدرت آنتي اکسيداني قابل مقايسه تورولوکس (معادل ويتامين E) دارد (55). اين نتايج را مي توان به گياه کرفس نيز تعميم دارد، زيرا خواص آنتي اکسيداني وآنتي باکتريال آن گزارش شده است (29).
1-1-گياه کرفس
ميوه رسيده خشک شده گياه Apium graveolens L. از خانواده چتريان (Apiaceae ) است که حداقل داراي 2در صد اسانس مي باشد (9).
1-1-1-نام هاي گياه
لاتين: Apium graveolens
فارسي: کرفس
عربي: کرفس نيطي
انگليسي:Celery,marsh parsley آلماني: Echter Sellerie فرانسه:Celeri, Ache, Ache des marais
شکل1-1: گياه کرفس (9).
3
1-1-2-آثار فارماکولوژيکي
اسانس گياه ضد اسپاسم، بادشکن، خواب آور، محرک و مقوي است. ريشه در شربت براي سفتي کبد و طحال کاربرد دارد. افشره به شکل هاي مختلف تهيه مي شود و براي سرطان هاي بدون زخم، سختي کبد و طحال، توده هاي پستان، تومورهاي چشم و معده، تومورهاي سرد و سرطان هاي توام با زخم کاربرد دارد. گياه براي آثار قاعده آوري، سقط آوري، کاهنده قند خون و افت فشار خون مورد استفاده قرار مي گيرد (20).
1-1-3-ريخت شناسي
گياهApium graveolens ، گياهي است دو ساله، به ارتفاع تا 100 سانتي متر با رايحه اي قوي و شاخص و ساقه گوشتي و توپر. برگ ها يک يا دو بار شانه اي؛ قطعات برگ ها 5 تا 50 ميلي متر، مثلثي، لوزي يا سر نيزه اي در حاشيه لب دار و دندان ارهاي يا دال بر. چتر ها با پايه اي کوتاه يا بدون پايه و غالبا قرار گرفته در برابر يک برگ تعداد انشعابات چتر 4 تا 12 عدد بدون برگک و يا برگچه و ميوه 5/1 تا 2 ميلي متر و تخم مرغي پهن مي باشد (9).
1-1-4-ترکيبات شيميايي
از نظر ترکيبات شيميايي کرفس طبق بررسي هاي دانشمندان شيمي و آزمايشگاه ها داراي کمي اسانس روغني فرّار و آپيئين1 است. ميوه آن در حدود 3-2 درصد اسانس زرد رنگ مايل به سفيد دارد که شامل دي-ليمونن 602، دي سلينن3 و 3-5/2 درصد سدانوليد4 و 5/0 درصد از سدانوئيک اسيد انيدريد5 مي باشد. به علاوه در تخم آن در حدود 10 درصد مواد غير محلول وجود دارد (9).
از جمله ترکيبات موجود در گياه کرفس فلاونوئيدهايي از جمله آپيجنين7- o- آپيوسيلگلوكوزيد و لوتئولين 7- o- آپيوسيلگلوكوزيد مي باشد(22).
1-1- 5-ترکيبات آنتي اکسيدان
ترکيباتي که قادر هستند در مقادير کم نسبت به مقدار سوبسترا، از اکسيداسيون سوبسترا جلو گيري کنند و يا آن را به تأخير بياندازند. مانع اثر مخرب راديکال هاي آزاد مي شوند و نقش مهمي در محافظت بدن انسان ايفا مي کنند (81). فلاونوئيدهاي موجود در گياهان از جمله فلاونوئيد آپيژنين و لوتئولين موجود در کرفس جزء منابع آنتي اکسيداني اين گياه مي باشند. اين ترکيبات مي توانند هم در پيشگيري و هم در درمان بيماري‌هاي حاصل از آسيب‌هاي مواد اکسيدان استفاده شوند (104و105).
1-1-6-دلايل استفاده از گياه به عنوان منابع آنتي اکسيدان
گياهان در معرض ميزان زيادي از اکسيژن قرار دارند و بنابراين سرشار از سيستم هاي آنتي اکسيدان هستند. همچنين گياهان محدوده وسيعي از ضد اکسيدان ها را براي انسان ها فراهم مي کنند. همچنين رژيم هاي غني از گياهان همراه با کاهش خطر بيماري هاي وابسته به سن مانند انواع سرطان ها، ديابت، آترواسکلروز و فراموشي مي باشد و در صورتي که مردم کشورهاي پيشرفته ميوه و سبزي بخورند سلامتي بيشتري خواهند داشت (55(.
1-1-7-اعمال مهم آنتي اکسيدان ها
باند شدن با کاتاليزورهاي فلزي
تجزيه کردن پراکسيدها
کاهش غلظت اکسيژن موضعي
جلوگيري از آغاز واکنش هاي زنجيره اي
شکستن زنجيره واکنش با هدف جلوگيري از جداشدن هيدروژن توسط راديکال هاي فعال(22و51).
1-1-8-آنزيم هاي آنتي اکسيدان
1-1-8-1-سوپراکسيد ديسموتاز (SOD)6
سوپراکسيد ديسموتاز، راديکال آنيون سوپر اکسيد (O2-) را به پراکسيد هيدروژن و اکسيژن مولکولي تبديل مي کند، در سلول دو فرمSOD وجود دارد: يک نوع آنزيم حاوي فلزات مس/ روي مي باشد که در سيتوزول يافت مي شود. نوع ديگر که داراي منگنز مي باشد که در ميتوکندري قرار دارد (1و45).
2O2 – + 2H+ H2 O2 + O2
در بسياري از واکنش هاي بيولوژيک که اکسيژن احياء مي شود، راديکال هاي سوپراکسيد توليد مي شوند (85).

1-1-8-2-کاتالاز
کاتالاز آنزيمي است که واکنش تبديل هيدروژن پراکسيد به آب و مولکول اکسيژن را کاتاليز کرده و با اين عمل سم زدايي H2O2 را انجام مي دهد. کاتالاز آنزيمي است که در اکثر سلول هاي هوازي وجود دارد و داراي تنوع زيادي است. اين آنزيم در بسياري از سلول هاي گياهي و حيواني، در غشا جداکننده ارگانل‌هايي به نام پراکسي زوم ها، وجود دارد. در بافت هاي انساني، غلظت بسيار بالايي از اين آنزيم در کبد و اريتروسيت ها و به ميزان کمتر، در مغز، قلب و عضلات اسکلتي وجود دارد (85).
1-1-8-3-گلوتاتيون پراکسيداز((GSH7
ترکيب تيولي غير پروتئيني است، اين آنزيم قادر است احياء H2O2 را کاتاليز کند:
H2O2 +2 GSH 2H2O + GSSG
اين آنزيم علاوه بر ايفاي نقش کاتاليزوري در واکنش احياي H2O2، داراي نقش مهم تري در ارتباط با احياي ليپيد هيدروکسي پراکسيد و تبديل آن به الکل مي باشد . گلوتاتيون به دو حالت احيا (GSH8) و فرم اکسيد شده (GSSG9) وجود دارد. سيستم احياء گلوتاتيون پراکسيداز بزرگترين مکانسيم دفاعي بر عليه ROS10 است و در اثر فقدان يا کمبود اين آنزيم، سطح پراکسيد ها و اکسيد ها در سرم بالا مي رود (83). بنابراين عملکرد بيولوژيکي آنزيم گلوتاتيون پراکسيداز به اين صورت است که مي تواند سيستم بيولوژيکي را از اثرات مخرب راديکال هاي مشتق از اکسيژن، با کاتاليز کردن احيا هيدروژن پراکسيد حفظ کند (83) .
1-1-9-پلي فنول 11
پلي فنول‌ها متابوليت‌هاي ثانويه گياهان هستند که به عنوان فيتوآلکسين12، ضد حشره، جذب کننده گرده، رنگ گياه، ضد اکسيدان و محافظت کننده در برابر نور UV عمل مي کنند. اين گستره فعاليت زيستي باعث مي شود که اين ترکيبات در تکثير و رنگ گياه و محافظت بر عليه پاتوژن‌ها نقش مهمي داشته باشند (71و85).
پلي فنول‌ها فراوانترين آنتي اکسيدانت رژيم غذايي هستند (57). پلي فنول‌ها به عنوان ضد اکسيدان، ريسک بيماري ناشي از استرس‌هاي اکسيداتيو را کاهش مي‌دهند (85). مطالعات تجربي نقش پلي فنول ها را در جلوگيري از بيماري هاي قلبي-عروقي، سرطان، ديابت و بيماري هاي تخريبي عصب را اثبات کرده است (87). تحقيقات نشان داده است مصرف فلاوونوئيد به ميزان زياد، مرگ و مير ناشي از بيماري هاي عروق کرونر را بيش از 65% کاهش مي دهد و همچنين ريسک سکته سرطان ريه، آسم، و بيمار هاي انسداد ريوي را کاهش مي دهد (21).
1-1-9-1-گروه هاي اصلي ترکيبات فنولي
پلي فنول‌ها بر اساس تعداد حلقه فنولي و استخلاف‌هايي که به اين حلقه ها متصل مي شوند به چندين دسته تقسيم مي شوند. گروه هاي اصلي شامل فلاونوئيد13، فنوليک اسيد14، تانن15، ليگنان16 و استيلبن17 است (87).
1-1-10-فلاونوئيدها
1-1-10-1خواص آنتي اکسيداني فلاونوئيدها
فلاونوئيدها خانوادهاي از آنتياکسيدان هايي هستند که در ميوه ها و سبزيجات ونيز نوشيدنيهايي مانند چاي يافت ميشوند هرچند فوايد فيزيولوژيکي فلاونوئيدها به مقدار زيادي متوجه خواص آنتي اکسيداني آن ها بر پلاسما شده است، فلاونوئيدها ممکن است سلول ها را از خطرهاي گوناگوني محافظت کنند (7و21). همراهي طولاني فلاونوئيدهاي گياهي با گونههاي مختلف حيوانات و ساير موجودات زنده طي تکامل، ممکن است عامل طيف وسيعي از فعاليتهاي بيوشيميايي و داروشناسي اين ترکيبات شيميايي در پستانداران و ساير سيستمهاي زيستي باشد. مثالهاي شاخص عبارتند از:
مهار اتصال غشاء گامت طي باروري تخم بوسيله کوئرستين در جوجه تيغي دريايي
تنظيم حرکت اسپرم پستانداران بوسيله کوئرستين
تاثير بر تمايز جنسي
بيش از 40000 فلاونوئيد منحصر به فرد از نظر ساختاري در منابع گياهي شناسايي شدند (21). فلاونوئيدها نيز داراي قوي ترين قدرت آنتي اکسيداني در بين ترکيبات فنلي مي باشند که اين خاصيت نير تحت تاثير نوع هيدروکسيلاسيون (قرار گرفتن عوامل هيدروکسيل در موقعيت هاي ارتو، پارا، متا ) مي باشد، همچنين قرار گرفتن ترکيبات قندي بر روي ساختار فلاونوئيد ها مي تواند باعث افزايش قدرت آنتي اکسيداني آن ها شود (50).
فلاونوئيدها، ترکيباتي با وزن مولکولي کماند که در تمام گياهان آوندي يافت ميشوند، فنيل بنزو-پيرونها (فنيل کرومون ها) با ردهبندي ساختاري بر اساس هستههاي سه حلقهاي عادي هستند. بر اساس استخلافشان به فلاوا نولها، آنتوسيانيدينها، فلاون ها، فلاوانونها و چالکونها تقسيم بندي مي شوند. مدت هاست که فلاونوئيدها به دليل دارا بودن فعاليت هاي ضد التهابي، آنتي اکسيداني، ضدحساسيت، محافظتکنندگي کبد، ضد لخته، ضد ويروس و ضد سرطاني شناخته شده است (9و21).
1-1-10-2-شيمي گياه فلاونوئيدها
فلاونوئيدها در قلمرو گياه بسيار عمومي و گسترده هستند. آنها نقش رنگدانه هاي گياهي را دارند، مسئول رنگ گل ها و ميوه ها مي باشند. لغت فلاونوئيد از لغت لاتين flavus به معناي زرد مشتق شده است و بسياري از فلاونوئيدها داراي رنگ زرد هستند (22).
فلاونوئيد ها از يک حلقه بنزني متصل به ساختمان بنزو گاما پيرون تشکيل مي شود. آنها از 3 واحد استات و يک واحد فنيل پروپان ساخته شده اند (22).
تقريباً 500 فلاونوئيد به صورت آگليکون آزاد و بقيه به صورت o يا c گليکوزيد وجود دارند. گليکوزيدهاي فلاونوئيدي معمولاً محلول در آب هستند.3گروه اصلي از آن ها بر طريق اکسيژناسيون در محل کربن 3 طبقه بندي شده اند، عبارتند از: فلاون ها، فلاونول ها و فلاونون ها (شکل1-2) (22).
شکل (1-2) ساختار فلاونوئيدها (22).
1-1-10-3-آپيژنين
يک فلاونوئيد آنتي اکسيدان طبيعي است که در الکل گرم وهيدروکسيدپتاسيم رقيق حل مي شود ولي در
آب غيرمحلول است (87). آپيژنين به صورت کريستال هاي جامد زرد رنگ است که در برگها وساقه هاي گياهان آوندي وجود دارد و داراي خواص ضدالتهابي، ضداسپاسمي، ضدتوموري، ضدسرطان وآنتي اکسيداني است .به آپيژنين -Trihydroxy Flavone 7و5 و4 مي گويند (87).
1-1-10-4-فلاوونوئيد ها معمولا به روش هاي زير عمل مي کنند
1-فعال کردن آنزيم هاي آنتي اکسيدان
2-بازدارندگي اکسيداز
3-کاهش راديکال هاي ?-توکوفرول
4-پاکسازي مستقيم راديکال هاي آزاد اکسيژن
5-شلات کردن فلزات
6-کاهش استرس هاي اکسيداتيو ايجاد شده توسط نيتريک اکسيداز
7-افزايش ظرفيت ضد اکسيداني، ضد اکسيدان هاي با وزن مولکولي کم (32).
1-1-10-5-فارماکودينامي فلاونوئيدها
پروتئين کيناز C (PKC) آنزيم همه جا حاضر وابسته بهca+2 و فسفوليپيد چند کاره فسفوريله کننده سرين و ترئونين، در طيف وسيعي از فعاليتهاي سلولي شرکت دارد که شامل پيشرفت تومور، ميتوژنز، فرآيندهاي ترشحي، عمل ضد التهاب سلول و عملکرد لنفوسيت T مي باشد. نشان داده شده PKC در شرايط برون تني به وسيله برخي فلاونوئيد ها مهار مي شود (21).
1-1-10-6-جهش زايي و سميّت ژني مصرف زياد فلاونوئيدها
فلاونوئيدهاي گياهي مشتقات دي فنيل پروپان هستند که طيف وسيعي از آثار بيوشيميايي و دارويي رانشان مي دهند. خواص آنتي اکسيداني، اثر توقف سلولي در تومورزايي و توانايي آن ها در مهار طيف وسيعي از آنزيم ها نظير پروتئين کيناز c، تيروزين پروتئين کيناز و توپوايزومراز 2، منجر به هدايت محققان جهت در نظر گرفتن اين ترکيبات به عنوان ترکيبات ضد سرطان زا و محافظ قلب شده است (21).
علي رغم آثار سودمند ظاهري فلاونوئيدها بر سلامت، مطالعات متعدد جهش زايي و سميّت ژني آن ها را در پستانداران مشخص کرده است و ممکن است حاصل فعاليت آن ها به عنوان پيش اکسيدان در توليد راديکال هاي آزاد که DNA را تخريب مي کنند يا مهار آنزيم هاي مربوط به DNA مانند توپوايزومراز باشد. تخريب DNA اکسيداتيو تصحيح نشده و يا درست تصحيح نشده مي تواند منجر به شکست هاي رشته DNA و جهش شود که ممکن است باعث آسيب هاي پيش نئوپلاستي غيرقابل برگشت شود. به علاوه، مصرف زياد اين ترکيبات ممکن است آثار حذفي ديگر را در نتيجه خواص داروشناسي متفاوت آن ها فعال کند که ممکن است متابوليسم دارو و اسيد آمينه را تغيير دهد، فعاليت سم هاي ژني محيطي را تعديل کند و فعاليت ديگر آنزيم هاي متابوليز کننده کليدي را تغيير دهد. هرچند شواهد زيادي وجود دارد که رژيم غذايي غني از فلاونوئيد ممکن است سلامت را پيش ببرد وحفاظت عليه بيماري هاي وابسته به سن ايجاد کند، در ارتباط با حالات و مقدار مصرف لازم فلاونوئيد جهت ايجاد خطر بالقوه براي سلامت اطمينان وجود دارد (21).
1-1-11-راديکال هاي آزاد
1-1-11-1-استرس اکسيداتيو
راديکال هاي آزاد و ساير (Ros) براي زندگي لازم هستند. چرا که در پيام رساني سلولي شرکت مي کنند و عمل فاگوسيتوزي آن ها جهت از بين بردن باکتري ها لازم است. به علاوه با توجه به عملکردهاي لازم و کنترل شده، Ros در تمام موجودات هوازي نيز به عنوان پيامد تنفس ميتوکندريايي که اکسيژن را در فرآيند توليد ATP از طريق همراه کردن انتقال الکترون و فسفريله کردن اکسيداتيو مصرف مي کند، توليد مي شود (21).
محصولات غير ضروري ROS، يعني اکسيداتيو مي تواند به وسيله فاکتور هاي برون زاد نظير داروها و سم هاي محيطي القا شود (23).
استرس اکسيداتيو به طور بلقوه براي سلول ها مضر بوده وROS در علت شناسي و پيشرفت بسياري از فرآيند هاي بيماري مانند سرطان درگير هستند. هرچند مکانيسم هاي اکسيداتيو که ROS را جمع آوري مي کنند، به وسيله سيستم هاي آنزيمي اکسيداتيو با وزن مولکولي کم، اندام را از آثار مخرب استرس اکسيداتيو محافظت مي کند. در شرايط طبيعي اين سيستم هاي دفاعي آنتي اکسيداني قادر هستند کهROS راسميّت زدايي کنند و ماکرومولکول هاي سلولي و اندامک ها را از تخريب محافظت کنند. اگرچه تحت شرايط اکسيداتيوي بيش از حد، آنتي اکسيدان هاي سلولي کاهش مي يابند وROS مي تواند ترکيبات سلولي را تخريب و با فعاليت هاي بحراني سلولي تداخل ايجاد کند (1و21).
زماني که تعادل حياتي بين نسل راديکال آزاد و دفاع آنتي اکسيداني نامطلوب شود. ميتواند منجر به آسيب اکسيداتيو شود، اين آسيب اکسيداتيو مي تواند توسط سيستم هاي دفاعي endogenous مانند: کاتالاز، سوپراکسيددسموتاز، سيستم گلوتاتيون پراکسيداز، امّا اين سيستم ها کاملاً کار آمد نيستند (21و48).
اگرچه پاتوژنز فيبروزيس کبدي کاملاً مشخص نشده است اما بدون شک نمونه هاي واکنشگر اکسيژن(Reactive Oxygen Species=ROS) نقش مهمي در تغيرات پاتولوژي کبد دارند (48).
آسيب اکسيداتيو فرضيه ارائه شده است به ايفاي نقش کليدي در بيماري هاي قلبي و عروقي، شروع سرطان، تشکيل آب مرواريد، روند پيري، بيماري هاي التهابي و انواع اختلالات عصبي (21و98).
1-1-11-2-واکنش هاي راديکال هاي آزاد
واکنش هاي راديکال هاي آزاد واکنش هاي زنجيره اي خود تکرار شونده اند. راديکال هاي آزاد مولکول هاي شديداً فعال اند که داراي يک الکترون منفرد مي باشد. پايداري راديکال هاي آزاد بسيار اندک است (12-10 تا 9-10 ثانيه). راديکال هاي آزاد با ساير مولکول هاي واکنش داده و الکترون خود را به آن ها منتقل نموده و يا با کسب الکترون از آن ها به پايداري مي رسند. در اين روند راديکال هاي آزاد جديد تشکيل مي شوند شکل (1-3). تنها راه براي پايان بخشيدن به واکنش هاي زنجيري توليد راديکال هاي آزاد، اين است که دو راديکال آزاد با يکديگر واکنش دهند. در اين واکنش الکترون هاي جفت نشده راديکال هاي آزاد باهم جفت مي شوند. لکن به دليل غلظت بسيار کم راديکال هاي آزاد و نيز نيمه عمر بسيار کوتاه آن ها، اين واکنش بسيار به ندرت رخ مي دهد. راديکال هاي اکسيژن مخرب ترين راديکال هاي موجود در سيستم زيستي هستند. سوپر اکسيد (O20)، هيدروکسيل (OH0) و پروهيدروکسيل (O2H0) از جمله مهمترين راديکال هاي اکسيژن هستند. راديکال هاي آزاد را گاه فرم هاي فعال اکسيژن نيز مي نامند. آسيب بافتي که توسط راديکال هاي اکسيژن ايجاد مي شود غالباً آسيب اکسيداتيو مي نامند و فاکتور هاي که بدن را در مقابل آسيب هاي ناشي از راديکال هاي اکسيژن محافظت مي نمايد آنتي اکسيدان ناميده مي شود (23).
شکل (1-3): آسيب بافتي توسط راديکال ها. تغييرات شيميايي ايجاد شده در پروتئين ها با ليپيدهاي موجود در ليپوپروتئين با چگالي کم (LDD) منجر به تشکيل LDL غير طبيعي مي شود (23).
1-1-11-3-تقسيم بندي انواع راديکال هاي آزاد
راديکال هاي آزاد نيتروژن دار
راديکال هاي آزاد اکسيژن دار
راديکال هاي آزاد کلردار
يون هاي فلزات واسطه
راديکال هاي آزاد اکسيژن و نيتروژن دو گونه از مهم ترين راديکال هاي آزاد هستند (15) .
1-1-11-4-انواع گونه هاي راديکالي اکسيژن و نيتروژن
گونه‌هاي‌راديکالي اکسيژن شامل سوپر اکسيد (O20)، هيدروکسيل (OH0) و پروهيدروکسيل (O2H0) است (23). نيتريک اکسيد (NO) و نيتروژن پراکسيد (ONOO) دو راديکال آزاد نيتروژن هستند (15و72).
1-1-11-5-روش هاي مختلف توليد گونه هاي اکسيژن و نيتروژن
در شرايط فيزيولوژيکي و پاتولوژيکي گونه هاي فعال اکسيژن و نيتروژن با روش هاي مختلفي توليد مي شوند شامل:
آلودگي محيط زيست
واکنش هاي ايمني توسط ماکرو فاژ ها و نوتروفيل ها
واکنش هاي کاتاليز شده توسط فلزات
داروها
سيگار
لامپ هاي UV، اشعه گاما،X (30).
1-1-11-6-اثر راديکال هاي آزاد بر روي چربي ها
اغلب چربي هاي موجود در بدن غير اشباع هستند. در ساختمان اين چربي ها باند دو گانه وجود دارد تا بتواند حالت سيال بودن غشا را حفظ کند. اين اسيد هاي چرب غير اشباع، نسبت به حمله راديکال هاي آزاد و پر اکسيد شدن بسيار حساس هستند. اين پر اکسيداسيون، با آسيب به چربي ها و پروتئين هاي غشا و فقدان آنتي اکسيدان ها همراه است (1).RO ،ROO، OHکه هر سه راديکال هاي آزاد فعال هستند، مي توانند اتم هيدروژن موجود در اسيد هاي چرب غير اشباع را به سوي خود جذب کنند. در نتيجه باند دو گانه از بين مي رود و زنجيره اشباع مي شود و کربني که هيدروژن خود را از دست داده به صورت راديکال آزاد در مي آيد. واکنش هاي پراکسيداسيون در چربي ها، يک واکنش زنجيره اي است که با توليد مداوم راديکال هاي آزاد، زمينه تداوم پر اکسيداسيون را فراهم مي کند (1). سلول ها مکانيسم هاي تدافعي آنتي اکسيداني وسيعي را در مقابل آسيب هاي ناشي از راديکال هاي آزاد دارند. اين مکانيسم ها شامل آنزيم هايي هستند که براي غير فعال کردن پراکسيدها و براي نقل و انتقال الکترون ها وترکيبات ديگر، براي به دام انداختن راديکال هاي آزاد به کار گرفته مي شوند (23).
1-1-11-7-سيستم هاي مقابله با آسيب راديکال هاي آزاد
سيستم هاي حفاظتي آنزيماتيک: شامل آنزيم هاي سوپر اکسيد ديسموتاز،کاتالاز و گلوتاتيون پر اکسيداز مي باشد.
سيستم هاي حفاظتي غير آنزيماتيک: ويتامين هاي آنتي اکسيدان، آنتي اکسيدان هاي با وزن مولکولي پايين مثل گلوتاتيون، پروتين هاي که به مقدار کم در بدن وجو دارند و از عملکرد يون هاي آهن و مس جلوگيري مي کنند مثل ترانسفرين (1).
1-2-کبد
1-2-1-ساختمان کبد
کبد18 ، بزرگترين غده بدن است، که در حدود 1800 گرم در مردان و1400 در زنان وزن دارد (2) و در زير ديافراگم قرار دارد و در محل خود توسط ليگمان هايي به ديافراگم، پريتوئن، عروق بزرگ و احشاء گوارش فوقاني متصل شده است (18). كبد براي انجام اعمال خود داراي ذخاير زيادي است، و براي اين كه آثار درماني اختلال اعمال آن ظاهر شود، بايد



قیمت: تومان


پاسخ دهید