دانشگاه آزاد اسلامي
واحد علوم و تحقيقات هرمزگان
پايان نامه کارشناسي ارشد رشته : روان شناسي (MA)
گرايش : باليني
موضوع:
بررسي رابطه شيوه هاي فرزند پروري والدين با گرايش به مواد مخدر در دانشجويان دانشگاه آزاد شهر بندرعباس
استادراهنما:
دکتر کورش محمدي
استادمشاور:
دکتر سيد عبدالوهاب سماوي
نگارنده:
نجمه ابويساني
سال تحصيلي:1393-1392
سپاسگزاري:
از استاتيد گراميم جناب آقاي دکتر محمدي و دکتر سماوي بسيار سپاسگزارم چرا که بدون راهنمايي هاي ايشان انجام اين پايان نامه بسيار مشکل مي نمود.
تقديم:
تقديم به مقدس ترين واژه ها در لغت نامه دلم:
مادر مهربانم که زندگيم را مديون مهر و عطوفت آن ميدانم.
پدرم که نميدانم از بزرگي اش بگويم يا مردانگي, سخاوت و سکوت مهرباني اش.
برادر و خواهرم همراهان هميشگي و پشتوانه هاي زندگيم.
و فرزند دلبندم : اليسا که نشانه لطف الهي در زندگي من مي باشد.
فصل اول : کليات 1-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………31-2 بيان مساله ……………………………………………………………………………………………………………………..43-1 اهميت و ضرورت تحقيق ……………………………………………………………………………………………….61-4 اهداف تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………..71-4-1 هدف کلي ………………………………………………………………………………………………………………….71-4-2 اهداف اختصاصي ………………………………………………………………………………………………………..71-5 فرضيههاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………….71-6 تعريف مفهومي و عملياتي متغييرها ………………………………………………………………………………….8
1-6-1 شيوههاي فرزندپروري ………………………………………………………………………………………………..8فصل دوم : مروري بر تحقيقات انجام شده2-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………102-2 تاريخچه مصرف مواد مخدر ……………………………………………………………………………………………. 102-2-1 نگاهي گذار به تاريخچه اعتياد در جهان ………………………………………………………………………..102-2-2 تاريخچه مواد مخدر در ايران ……………………………………………………………………………………….122-3 تعريف مواد مخدرو تقسيم آن ………………………………………………………………………………………….132-3-1 تقسيمات مواد مخدر …………………………………………………………………………………………………..132-4 اعتياد ……………………………………………………………………………………………………………………………142-4-1 علل گرايش به اعتياد ………………………………………………………………………………………………….152-5 ويژگي هاي اعتياد …………………………………………………………………………………………………………..212-6 سبب شناسي اعتياد …………………………………………………………………………………………………………222-7 واكنشهاي اجتماعي در برابر اعتياد ……………………………………………………………………………………262-8 نظريه‌هاي مورد استفاده در امر پيشگيري ……………………………………………………………………………292-8-1 نظريه بي‌هنجاري ………………………………………………………………………………………………………..292-8-2 نظريه انزواطلبي مرتون ………………………………………………………………………………………………..292-8-3 نظريه برچسب زني …………………………………………………………………………………………………….302-8-4 نظريه انتقال فرهنگي …………………………………………………………………………………………………..302-8-5 نظريه تعهد به رسوم، قواعد و تعلق اجتماعي …………………………………………………………………312-8-6 نظريه كنترل اجتماعي ………………………………………………………………………………………………….312-8-7 نظريه الگوي رشد اجتماعي …………………………………………………………………………………………322-9 آسيب هاي سوء مصرف مواد مخدر ………………………………………………………………………………….322-10 عوامل تأثيرگزار در پيشگيري از مواد مخدر ……………………………………………………………………..332-11 تاريخچه شيوه‌هاي فرزند پروري ……………………………………………………………………………………342-11-1 اهميت شيوه‌هاي فرزند پروري …………………………………………………………………………………362-11-2 تعامل والدين- فرزند ………………………………………………………………………………………………372-12 شخصيت و روابط والدين با فرزندان ………………………………………………………………………………402-13 انواع شيوه هاي فرزندپروري …………………………………………………………………………………………412-13-1. شيوه فرزند پروري مقتدرانه ……………………………………………………………………………………..422-13-2. شيوه فرزند پروري مستبدانه …………………………………………………………………………………….432-13-3. شيوه فرزند پروري سهل گيرانه …………………………………………………………………………………442-14 نگرش هاي فرزندپروري ……………………………………………………………………………………..442-14-1 اقتدار و نفوذ والدين در خانواده و فوايد آن ………………………………………………………………..452-14-2 طبقه اجتماعي و سبک فرزندپروري ………………………………………………………………………..492-15 فرهنگ و فرزندپروري ……………………………………………………………………………………………….502-16 نظريه هاي فرزندپروري ………………………………………………………………………………………512-16-1 نظريه بامريند…………………………………………………………………………………………………………522-16-2 نظريه” اريکسون ……………………………………………………………………………………………………..592-16-3 الگوي زيگلمن ……………………………………………………………………………………………………….592-17 مروري بر مطالعات انجام شده ……………………………………………………………………………………..62 2-17-1 مطالعات انجام شده در داخل کشور ………………………………………………………………………..622-17-2 مطالعات انجام شده در خارج از کشور ……………………………………………………………………….63فصل سوم : روش تحقيق3-1 روش و نوع پژوهش ………………………………………………………………………………………………………663-2 روش انجام تحقيق ………………………………………………………………………………………………………..663-2-1 جامعه آماري ………………………………………………………………………………………………….663-2-2 روش و طرح نمونه گيري و نمونه پژوهش …………………………………………………………….663-3- ابزارهاي پژوهش ……………………………………………………………………………………………….673-3-1 پرسشنامه شيوه هاي فرزند پروري باميرند ………………………………………………………………673-3-2 پرسشنامه گرايش به مواد مخدر …………………………………………………………………………..673-4 متغيرها ………………………………………………………………………………………………………………683-5 روش تجزيه و تحليل اطلاعات ………………………………………………………………………………..68فصل چهارم : تجزيه و تحليل داده ها 4-1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..704-2 مشخصات جمعيتي ………………………………………………………………………………………………………..704-3 اطلاعات توصيفي متغيرهاي تحقيق ………………………………………………………………………………….724-4- يافته هاي استنباطي ………………………………………………………………………………………………………73فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري 5-1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..785-2- يافته هاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………….785-3- بحث و نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………………………855-4- محدوديت هاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………….865-5- پيشنهادات تحقيق ………………………………………………………………………………………………………..87منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………88پيوست ………………………………………………………………………………………………………………………………..93چکيده انگليسي …………………………………………………………………………………………………………………..96
1
چکيده:
اين پژوهش با هدف بررسي رابطه بين شيوههاي فرزند پروري با گرايش به مواد مخدر دانشجويان دانشگاه آزاد شهر بندرعباس انجام گرديد. روش تحقيق توصيفي (همبستگي) طراحي و اجرا شد. نمونه شامل 350 نفر از دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد بندرعباس به صورت در دسترس انتخاب گرديد. پرسشنامه هاي شيوه‌هاي فرزندپروري بامريند و گرايش به مصرف مواد مخدر توسط دانشجويان اعضاي نمونه تکميل شد. داده‌هاي پژوهش حاضر با استفاده از نرم‌افزار آماري Spss در دو سطح توصيفي (ميانگين و انحراف استاندارد) و براي آزمودن فرضيه‌هاي تحقيق از آمار استنباطي (آزمون تحليل رگرسيون)،استفاده شد که نتايج آن به شرح ذيل مي باشند:
نتايج ضريب همبستگي پيرسون نشان داد بين سبک فرزندپروري آزاد گذاري و گرايش به مواد مخدر دانشجويان رابطه مثبت معناداري به لحاظ آماري وجود دارد (01/0>P ، 350n= ، 702/0r=)، همچنين نتايج همبستگي پيرسون نشان داد که بين سبک فرزندپروري استبدادي و گرايش به مواد مخدر دانشجويان رابطه مثبت معناداري به لحاظ آماري وجود دارد(01/0>P ، 350n= ، 674/0r=). همچنين نتايج همبستگي پيرسون نشان داد که بين سبک فرزندپروري اقتدارمنطقي و گرايش به مواد مخدر دانشجويان رابطه منفي معناداري به لحاظ آماري وجود دارد(01/0>P ، 350n= ، 76/0-r= ). نتايج رگرسيون نشان داد که شيوههاي فرزندپروري اقتدار منطقي خانوادهها با گرايش به اعتياد دانشجويان رابطهي منفي برابر با 769/0- وجود دارد. نتايج مدل رگرسيوني نيز نشان داد که شيوه هاي فرزندپروري خانواده ها توانسته 4% از واريانس گرايش به مواد مخدر را پيشبيني نمايد(001>P، 04/0=Adjusted R، 225/0=R).
نتيجه گيري: نتايج نشان داد که شيوههاي فرزندپروري والدين، به طور معناداري گرايش به مواد مخدر دانشجويان را تبيين مينمايند و شيوههاي فرزندپروري استبدادي و آزاد گذاري رابطهي منفي و معناداري با گرايش به مواد مخدر دانشجويان دارند، در حالي که شيوه فرزندپروري اقتدارمنطقي رابطهي منفي و معناداري با گرايش دانشجويان به مواد مخدر دارد.
واژه هاي كليدي: گرايش به مواد مخدر ، شيوه هاي فرزندپروري .
فصل اوّل:
کلّيات پژوهش
1-1 مقدمه
تاثير خانواده آنچنان بر رشد بارز است که پژوهشگران با وجود اختلاف نظر در زمينههاي مختلف ، در زمينه اهميت سبکهاي فرزند پروري و تاثير آن بر رشد نظر مشترک دارند. هسته مهمي از فرايندها و تعاملات ناشي از محيط خانواده، به باورها و ادراکات کودک از باورها و رفتارهاي والدين با آنهاست، برميگردد . با بررسي نحوه ادراک فرزندان از سبکهاي فرزند پروري ميتوان به شيوههاي موثر در بروز رفتارهاي اعتيادگونه پي برد.
والديني که در محبت به فرزندان خود افراط مي کنند، تلاش ميکنند تا همه نيازهاي نوجوانانشان را بدون توجه به سن و انتظاراتشان پاسخ دهند وبراي آنها محدوديتي قايل نميشوند و هيچ تلاشي براي شکل دهي اعمال و رفتار آنها انجام نميدهند. برخي از آنها نرم خو و برخي بي تفاوتاند . و روش آنها پرهيز از مسئوليت با صدور اجازه براي انجام هر کاري به کودک و نوجوان ميباشد . اين کودکان در آيندهاي نزديک به نوجواناني بي بندوبار ، لا ابالي، سهل انگار، خودخواه و بي هدف تبديل ميشوند که احساس مسئوليت نميکنند و قادر به زندگي اجتماعي نيستند و اغلب در زندگي با شکست مواجه مي شوند و در صورت مواجهه با سختيهاي بهنجار دوره نوجواني به صورت فردي ضعيف که فاقد مهارتهاي لازم براي مقابله با مسائل خود ميباشد، عمل ميکنند .
يکي از اين دغدغهها اين پژوهش نيز بدنبال رابطه فرزند پروري با گرايش به مواد مخدر2 ميباشد که با توجه به اهميت دوران نوجواني و همچنين تاثيرات نحوه تربيت والدين و چگونگي گرايش نوجوانان به مواد مخدر ، تحقيق حاضر به بررسي رابطه فرزندپروري با گرايش به مصرف مواد مخدر در بين داشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد بندرعباس پرداخته است.
1-2 بيان مساله
از جمله خطرات و تهديدهاي سلامت اجتماعي و رواني بشر امروز مسئله اعتياد به موادمخدر در بين جوانان و نوجوانان است؛ مسئلهاي که پيامدهاي منفي بسياري دارد. با نيم نگاهي به پيامدها و عوارض اعتياد به مواد مخدر نشان داده ميشود كه پيامدهاي اعتياد جامعه، فرد و خانواده را از نظر اقتصادي، اجتماعي، رواني و جسمي در برميگيرد. از مهمترين عوارض جسمي اعتياد به مواد مخدر ميتوان به ناراحتيهاي عصبي، بياشتهايي، اضطراب، ريزش مكرّر آب از بيني و چشم، ناراحتي عضلاني و فشار شديد در ستون فقرات، لاغر شدن و مانند آن اشاره كرد. عوارض رواني و شخصيتي ناشي از اعتياد به مواد مخدر ميتوان به اين موارد اشاره کرد: ضعف اراده، بي توجهي به مسئوليتهاي فردي، ضعف شخصيت، ضعف عاطفه، عصبي بودن، به هم خوردن تعادل رواني، شخصيت نامتعادل و متزلزل، و ضعف اعتماد به نفس است(ستوده، 1380).
اعتياد و سوء مصرف مواد مخدر به مثابه يک مساله اجتماعي پديدهاي است که همراه با آن توانايي جامعه در سازمانيابي و حفظ نظم موجود از بين ميرود، عملکرد بهنجار حيات اجتماعي مختل ميگردد و باعث دگرگونيهاي ساختار نظام اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي يک اجتماع ميشود. استفاده از مواد مخدر توسط زنان و بخصوص دختران آنها را با داغ اجتماعي مواجه مي سازد که خود زمينه را در جهت کج روي هاي بعدي فراهم مي کند. زنان بعلت داشتن وظايف مادري و گاها سرپرستي خانوار اگر به اعتياد نيز مبتلا شوند موجب بروز درگيري هاي خانوادگي و اجتماعي براي خودشان مي شود اعتماد خانواده نسبت به آنها از بين برود و اين زمينه فرار آنها را از خانواده را فراهم مي آورد در نتيجه زماني که زنان حمايت مالي و عاطفي خانواده خود را از دست بدهند به ناچار براي تامين مخارج زندگي و اعتيادشان به روسپي گري و يا دزدي روي خواهند اورد(آشتياني، 1385).
مطابق با نظريههاي مختلف روانشناسي گرايشها و تمايلات افراد، ممکن است از ناحيههاي مختلف ارتباطات او ناشي شود؛ به طوري که خود نقشي اساسي در شکل گيري و بازسازي ارتباطات دارد و ارتباطات نيز نقش محوري در شکل گيري و حتي بازسازي خود دارند. بسياري از روانشناسان علل رفتارهاي انحرافي را بر حسب سبکهاي تربيتي خانواده توجيه ميكنند و بر اين باورند كه برخي از سبکهاي تربيتي، بيشتر از گونههاي ديگر، بر گرايش به رفتارهاي انحرافي تأثير دارند. با دانستن عواملي كه فرد را در معرض خطر اعتياد قرار مي دهند، مي توان افراد در معرض خطر را شناسايي كرد و براي پيشگيري از ابتلاي آنان به اعتياد، برنامه ريزي هاي دقيق و مؤثر انجام داد.(زنجاني،1386).
با وجود اينکه خانواده مامن و ماواي هر کودک و نوجوان است اما خود در بروز بسياري از مشکلات رفتاري منجمله اعتياد نقش بسزايي بازي مي کند، اعتياد، خود نتيجه تداخل پيچيده اي از عوامل روان شناختي، اجتماعي، فرهنگي، زيست شناختي و احتمالا تکويني است، که خانواده تمامي آثار فوق را در يک جا اعمال مي نمايد و بنابراين از اهميت ويژه اي برخوردار است. الگوهاي نامتعادل خانوادگيف تاثير زيادي بر رشد جرايم و انحرافات نوجوانان و جوانان که بخش عمده اي از آن را اعتياد و خريد و فروش مواد مخدر تشکيل مي دهد، دارد(همان منبع).
شکي نيست که سلامت خانواده و به کار گيري روش ها و مهارتهاي موثر فرزندپروري در بزرگ کردن سالم فرزندان نقشي اساسي دارد. درست است که عوامل ژنتيک، ذاتي و محيطي در شکل گيري ويژگيها و تکامل کودک نقش دارند اما فرايند هاي خانوادگي نيز حائز اهميتي کليدي در اين راستا هستند. پژوهش ها نشان داده است که فرزند پروري موثر يک عامل محافظ قدرتمند است . خانواده ها مي توانند با تامين نيازهاي اساسي ، ايجاد فضاي امن خانوادگي، راهنمايي، قانون گزاري مناسب ونظارت بر زندگي فرزندانشان آنان را از بسياري رفتارهاي مشکل ساز و پر خطر از جمله مصرف مواد و بزهکاري دور نگه دارند. خانواده به چند دليل مهمترين محيط براي پيشگيري از سوءمصرف مواد است. نخست آنكه والدين موثرترين افراد زندگي بچه ها هستند و از ابتداي زندگي او به فرد دسترسي دارند. دوم اينكه والدين مهمترين الگوي رفتاري فرزندان هستند و سوم اينكه بهترين زمان براي پيشگيري اوليه از مصرف مواد سالهاي زندگي فرد در خانواده يعني كودكي و نوجواني است(ممتازي، 1384).
تحقيقات نشان داده است كه اگر پيشگيري از طريق خانواده باعث به تعويق افتادن اولين مصرف سيگار يا هر ماده ديگري باشد يا به عبارت ديگر خانواده ها فرزندانشان را بدون تجربه مواد به 18 سالگي برسانند، شانس ايجاد مشكلات جدي سوء مصرف مواد و اعتياد در سالهاي بعدي زندگي كاهش مي يابد(همان منبع)
بر اين اساس اين پژوهش به دنبال پاسخ به اين پرسش اساسي است که آيا بين سبک فرزند پروري خانواده ها وگرايش به مواد مخدر رابطه وجود دارد؟
3-1 اهميت و ضرورت تحقيق
پيامدهاي اعتياد جامعه، فرد و خانواده را از نظر اقتصادي، اجتماعي، رواني و جسمي مورد تهديد قرار مي دهد، به طوري که عوارض رواني و شخصيتي ناشي از اعتياد به مواد مخدر، از جمله ضعف اراده، بي توجهي به مسئوليت هاي فردي، ضعف شخصيت، ضعف عاطفه، عصبي بودن، به هم خوردن تعادل رواني، شخصيت نامتعادل و متزلزل، و ضعف اعتماد به نفس و… را به دنبال خواهد داشت. همچنين در زمينه اجتماعي مي توان به عوارضي مانند بي توجهي به مقرّرات جامعه، ضعف نيروي كار جامعه، بي نظمي و بي اعتمادي در جامعه، ضعف بنياد خانواده، افزايش انحرافاتي مانند دزدي، فحشا و تكدي گري اشاره كرد (ستوده،1380).
مصرف مواد مخدر و ديگر مواد رونگردان در قرن حاضر از مهم ترين و دردناک ترين معضلات جامعه بشري محسوب مي شود به طوريکه امروزه و در آغاز هزاره سوم در کنار بحران هاي چون تخريب محيط زيست ، رشد بي رويه جمعيت ، فروش انسان و مشروبات الکلي ، چهارمين بحران مواد مخدر و H.I.V ايدز است مواد مخدر به آن دسته از موادي گفته مي شود که از طريق کشيدن و بلعيدن ، تنفس ، تزريق ، بالا کشيدن از راه بيني و جذب کردن وارد بدن مي گردد ، با سرعت هاي گوناگون وارد گردش خون شده و در نهايت با ورود به مغز فرد در نحوه احساس ، تفکر ، دريافت و رفتار او تحت تاثير قار مي دهد . براساس آمار منتشر شده 185 ميليون نفر در جهان مصرف کننده مواد مخدر و در کنار آن 10 ميليون قاچاقچي مواد مخدر به کالا توليد ، توزيع و تبديل آن مشغولند . اين فرآيند موجب چرخش اقتصادي بيش از 1500 ميليارد دلار در سال شده است از سوي ديگر عوامل اين پديده شوم سيستمي و گسترده عمل مي کند يعني هم توليد کننده و هم توزيع کننده و تبديل کننده اين مواد است و به خاطر تداوم سيستم اصلي ترين مخاطبان مواد مخدر جوانان است.
از سوي ديگر استفاده از مواد مخدر در ميان دانشجويان پيامدهاي و عواقب جدي در بر دارد که برخي از اين پيامدها عبارتند از: مطرود گرديدن، ايجاد نسل معتاد، کاهش ارتباط با افراد عادي و افزايش ارتباط با موادي ها.گستره پيامدهاي منفي اعتياد به موادمخدر در جامعه باعث مي شود که پرداختن به اين موضوع و شناسايي عوامل مرتبط با آن از اهيمت ويژه اي برخوردار باشد.
1-4 اهداف تحقيق
1-4-1 هدف کلي
بررسي رابطه بين شيوههاي فرزند پروري با گرايش به مواد مخدر دانشجويان دانشگاه آزاد شهر بندرعباس ميباشد.
1-4-2 اهداف اختصاصي
– بررسي رابطه بين شيوه فرزندپروري آزادگذاري والدين با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس.
– بررسي رابطه بين شيوه فرزندپروري استبدادي والدين با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس.
– بررسي رابطه بين شيوه فرزندپروري اقتدار منطقي والدين با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس.
– بررسي پيشبيني کنندگي گرايش به موادمخدر در بين دانشجويان از طريق شيوههاي فرزندپروري خانواده.
1-5 فرضيه‏هاي تحقيق:
1. بين شيوه فرزندپروري آزادگذاري والدين با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس، رابطه معناداري وجود دارد.
2. بين شيوه فرزندپروري استبدادي والدين با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس، رابطه معناداري وجود دارد.
3. بين شيوه فرزندپروري اقتدار منطقي با گرايش به مواد مخدر دانشجويان شهر بندرعباس رابطه معناداري وجود دارد.
4. شيوههاي فرزندپروري والدين، گرايش به مواد مخدر دانشجويان را بصورت معناداري پيش بيني ميکند.
1-6 تعريف مفهومي وعملياتي متغيرها
1-6-1 شيوه فرزند پروري
الف) تعريف نظري: شيوه هاي فرزند پروري به عنوان مجموعه اي از نگرشها نسبت به کودک در نظر گرفته مي‌شود که منجر به ايجاد جو هيجاني مي‌شود که رفتار هاي والدين در آن جو بروز مي نمايد. اين رفتارها در‌‌بر‌گيرنده هم رفتارهاي مشخص که از طريق آن رفتارها، والدين به وظايف والديني شان عمل ميکنند و هم رفتارهاي غير مرتبط با هدف والديني مانند ژستها، تغيير در تن صدا يا بيان هيجان‌هاي غير ارادي مي‌باشد (مزيدي و البرزي،1388). فرزندپروري فعاليتي پيچيده و در برگيرنده رفتارهاي خاصي است که يا به طور مجزا يا با هم رفتارهاي کودک را تحت تاثير قرار مي‌دهد (حيدري، دهقاني و خداپناهي،1388).
ب) تعريف عملياتي: در اين پژوهش، منظور از شيوه فرزند پروري نمرهايست که آزمودنيها در پرسشنامه سبک هاي فرزندپروري بامريند بدست ميآورند.
1-6-2 گرايش به مصرف مواد مخدر
الف) تعريف نظري: وابستگي به مواد عبارت است از نشانگاني که با الگوي رفتاري استفاده از يک ماده يا مجموعه اي از مواد روان گردان ظاهر مي شود به بيان ديگر تابلوي ضروري وابستگي به مواد شامل مجموعه اي از علايم شناختي، رفتاري و روان شناختي است که فرد عليرغم بروز مشکلات عديده مربوط به مواد، مصرف مواد را ادامه مي دهد. به عبارت ديگر، وابستگي به مواد مجموعه اي از پديده هاي رفتاري، شناختي و روان شناختي را شامل مي شود که در پي مصرف مکرر مواد روان گردان بوجود مي آيد. مشخصه هاي اساسي آن ميل شديد به مصرف ماده، مشکلاتي در زمينه کنترل مصرف، يا فشاري در ادامه مصرف ماده عليرغم پيامد هاي مضر آن، بيش بهادادن به مصرف مواد در مقايسه با فعاليت هاي و مسئوليت هاي فردي،افزايش تحمل و بروز حالات محروميت جسمي، است(کاپلان و سادوک، 2000).
ب)تعريف عملياتي: در اين پژوهش منطور از گرايش به مواد نمره ايست که آزمودني ها در پرسشنامه گرايش به مواد مخدر بدست ميآورند(قرباني، 1380).
فصل دوم:
موضعگيري نظري و مواضع پژوهشي
2-1 مقدمه
سوء مصرف مواد مخدر يکي از معضلات بهداشتي، درماني و اجتماعي جهان امروز بوده و به جرات مي توان ادعا کرد که تمامي جوامع کم و بيش با آن درگيري دارند. ايران نيز به دليل همسايگي با افغانستان که بزرگترين توليد کننده ترياک جهان است و به ديگر دلايل تاريخي و اجتماعي، يکي از قربانيان سوء مصرف مواد مخدر جهان به شمار مي رود.حال آنکه طي بيست سال گذشته قربانيان زيادي براي مبارزه با اين مشکل بزرگ داده و بخش عظيمي از سرمايه هاي ملي را صرف پيشگيري و غلبه بر اين معضل نموده است.در حال حاضر اطلاعاتي در دست است که نشان مي دهد مصرف مواد در ميان نوجوانان و جوانان افزايش چمشگيري يافته است. سوء مصرف مواد مخدر در بسياري از افراد از سنين دبيرستان آغاز مي شود، بنابراين يکي از مهم ترين راههاي کاهش مصرف مواد مخدر در بزرگسالي کنترل در نوجواني و جواني است(احمدي، 1389).
2-2 تاريخچه مصرف مواد مخدر
2-2-1 نگاهي گذار به تاريخچه اعتياد در جهان
استعمال مواد مخدر بسته به نوع فرهنگ در هر جامعه متفاوت است. نقش گياه خشخاش بر روي لوحه هاي گلي و کتيبه هاي سنگي بيانگر آگاهي اقوام گذشته از اين گياه و خواص آن مي باشد. حداقل حدود هفت هزار سال پيش انسان شيره ترياک، ترياک و دانه هاي خشخاش به انحناء مختلف به عنوان داروهاي ضد درد و شفابخش امراض استفاده مي کرده اند(ميرعلي، 1384). سومريان کهن ترين اقوامي هستند که از ترياک استفاده مي کردند و از آن بنام گياه شادي بخش نام مي بردند. مجارستان اولين کشور اروپايي است که گياه خشخاش را هزار و دويست سال پيش از ميلاد مسيح مي شناختند و از شيره آن استفاده مي کردند(برفي،1384). انگليس اولين کشور استعمارگر بود که با استفاده از مواد مخدر بر کشورهاي جهان سوم تسلط پيدا کرد و بوسيله کمپاني هند شرقي باعث رواج اين ماده افيوني در کشورهاي چين و هندوستان شد بطوري که جنگ ترياک در چين به وقوع پيوست و باعث اعتياد 40 ميليون چيني شد. در سال 1860 مافيا که پشتيبان توده ها بود منحرف مي شود و به تشکيلات ضد بشري تبديل مي گردد. موسوليني اين سازمان را در ايتاليا از بين برد اما مافيا وارد آمريکا شد. جامعه ملل در برابر اين هجوم مافيايي مواد مخدر عکس العمل نشان داد و طي قرارداد 23 ژانويه 1912 در لاهه به امضاي جمعي از کشورها رسيد اقدام به محدود کردن کشت و تجارت ترياک نمود و جمع زيادي از کشورها به جمع مبارزه کنندگان مواد مخدر پيوستند(همان منبع).
پس از جنگ جهاني دوم، تايلند، لائوس و برمه مرکز فعاليت مافيا گرديد و مناطق مذکور را “مثلث طلايي ” ناميدند. در سال 1949 که اتقلاب سوسياليستي چين به پيروزي رسيد در حدود 50 ميليون نفر در چين معتاد به مواد مخدر بودند، مائو رهبر انقلاب چين، مبارزه سخت و جدي عليه گروه هاي سازمان يافته قاچاق چيان مواد مخدر را آغاز و ضربه هاي هولناک بر معتادين و قاچاق چيان و سودگران وارد آورد(دانش، 1379، ص47). در خاور ميانه نيز به علت جنگ داخلي در افغانستان در حدود دو ميليون نفر مهاجر افغاني در پاکستان بسر مي برند که بين افغانستان و پاکستان در رفت و آمد مي باشند مواد مخدر را از افغانستان به پاکستان حمل مي کنند و اين دو کشور ” هلال طلائي” ناميده مي شود. پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در سال 1991 سازمان مافيا و ساير قاچاق چيان با استفاده از بي نظمي، اختلافات قومي و مذهبي در بعضي از کشورهاي مستقل مشترک المنافع، مسير جديدي را از شمال افغانستان براي عبور از کشورهاي مذکور براي حمل مواد مخدر به اروپا گشودند بطوري که تاجيکستان، ازبکستان، قزاقستان، ارمنستان، اوکراين و آذربايجان مشير ترانزيت مواد مخدر به اروپا شده است(همان منبع، ص50).
در دوران تشنجات جهاني ايتاليا، انگليس، فرانسه و آلمان مرکز فعاليت مافيا شد. اسپانيا به دليل داشتن سواحل طولاني در مديترانه و اقيانوس اطلس يکي از پايگاه هاي قاچاق چيان مواد مخدر در اروپا به شمار مي رود. در قاره آفريقا نيز سازمان مافيا با استفاده از جنگ هاي داخلي، فقر، هرج و مرج در کشورهاي آفريقايي، سعي در گسترش کشت خشخاش در قاره مذکور از جمله اوگاندا، زامبيا، نيجريه، کنگو و آفريقاي جنوبي را دارد. در قاره آمريکا مصرف آمفتامين در بين معتادان رو به ازدياد است. در ايالات متحده آمريکا که سازمان مافيا فعاليت گسترده دارد مصرف انواع مواد مخدر حتي در بين دانش آموزان متداول است. کوکائين از کلمبيا و ونزئلا، هروئين از شرق آسيا و مکزيک وارد آمريکا مي شود. کوکائين بيشترين نوع مواد مخدر مصرفي در آمريکا مي باشد(همان منبع،ص70).
2-2-2 تاريخچه مواد مخدر در ايران
در ايران باستان در کتاب اوستا از گياه کاناليز(شاهدانه) که بعنوان يک ماده بي حس کننده مرسوم بوده نام برده شده است. در قرن هاي 5 و 6 نيز بنا به اظهارنظر برخي از مورخين، فرقه اسماعيليه از اين ماده مخدر به منظور تخدير پيروان خود استفاده مي کردند. در ايران گياه کوکنار و شيره آن يعني ترياک در ابتداي دوران اسلامي شناخته شده بود و بر اساس منظر علي اکبر دهخدا، ابوعلي سينا و رازي اولين کساني بودند که خواص ترياق يا ترياک را ذکر کردند. در دوران باستان از بنگ نيز نام برده شده است(ميرعلي،1384،ص24). در عصر صفوي مواد مخدر به صورت گسترده اي در ايران رواج داشت بطوري که در شهر، محل هايي به نام کوکنارخانه ايجاد شد و اکثر مقامات و شاهزادگان دربار از مواد مخدر استعمال مي کردند حکومت نيز بدون در نظر گرفتن مضرات ترياک به خاطر درآمدزايي بيشتر مردم را وادار به مصرف مواد مخدر مي کردند(شاکرمي،1386،ص49).
در دوران قاجاريه مصرف مواد مخدر به صورت امروزي در دوره ناصرالدين شاه با فعاليت استعمارگران انگليس شکل گرفت و در واقع مواد مخدر شکل سياسي به خود گرفت. کشت خشخاش توسط اميرکبير در اين دوره انجام و صادرات اين محصول به خارج از کشور از جمله هند شروع شد با وجود ممانعت دولت با ورود ترياک، اميرکبير توسط شيل وزير مختار انگليس در ايران توانست نظر دولت هند را نسبت به اين موضوع تغيير دهد و وي وادار به وارد کردن ترياک از ايران کند. ورود کارگران هندي به ايران نيز به علت کشيده شدن خطوط ارتباطي بين هند و انگليس که از ايران مي گذشت باعث گسترش مصرف ترياک در ايران شد.(ميرعلي ، 1384،ص47).
در دوره پهلوي در سال 1350 هروهين به ايران وارد شد و گسترش ياقت در اين زمان به علت جنگ جهاني دوم و ورود سربازان انگليسي به ايران انواع مواد مخدر به ايران وارد شد. وقوع جنگ و فشارهاي اقتصادي بر حکومت باعث شد دسترسي به ترياک براي معتادين آزاد شود اما در سال 1334 مجددا قانون منع کشت خشخاش به تصويب رسيد و ترياک که از انحصارات وزارت دارايي بود، زير نظر وزارت بهداري قرار گرفت(دانش،1379،ص20).
مبارزه با مواد مخدر در بعد از انقلاب اسلامي با تشکيل ستاد هماهنگي مبارزه با مواد مخدر شروع و در تاريخ 19/3/1359 لايحه قانوني تشديد مجازات مرتکبين جرائم مواد مخدر و اقدامات تاميني و درماني به منظور مداوا و اشتغال بکار معتادين به تصويب رسيد و کليه قوانين قبلي ملغي الاثر شد(شاکرمي،1386،ص60).
2-3 تعريف مواد مخدرو تقسيم آن
مواد مخدر، موادي هستند که مصرف آنها در انسان در حالت لذت و خوش کاذبي به وجود مي آورد و وابستگي جسمي رواني ايجاد مي کند وبروز همين حالات وکيف ولذت پس از اولين مصرف که در بعضي مواد فقط به علت کنجکاوي مبادرت به آن مي گردد باعث تداوم مصرف واعتياد مي شود.مواد مخدر درحال حاضر از تنوع زيادي برخوردار است به همين دليل تقسيمات متعددي در مورد انواع آن از نظر منشا شيميايي يا طبيعت و آثار مصرف و… وجود دارد(مدني، 1381)
2-3-1 تقسيمات مواد مخدر
مواد مخدر داراي انواع و مشتقات متعددي است که تعداد شناخته شده آن حدود 105 نوع است. مواد مخدر را بطرق گوناگون تقسيم بندي کرده اند. برخي از مواد فقط وابستگي رواني ايجاد مي کنند مثل حشيش، ولي تعدادي از آنها هم وابستگي جسمي ايجاد مي کند، هم وابستگي رواني، مثل ترياک و هروهين(آشتياني،1385).
2-3-1-1 طبقه بندي مواد مخدر
1. ترياک : ترياک که در فارسي به صورت ترياق آمده است ماده اي است به رنگ قهوه اي شيره ، که از شيره گياهي به نام کوکنار که در عربي به آن خشخاش مي گويند به دست مي آيد. ترياک از قديمي ترين داروهايي است که بشر شناخته است و داراي اثر تخديري است يعني يک حالت آرامبخش توام با سستي و رخوت و بالاخره خواب ايجاد مي نمايد(قنبري،11379)

2. هروئين : هروئين با عمل تقطير از مرفين استخراج مي شود و پودر سفيد رنگي است که در سال 1874 توسط يک دانشمند انگليسي بنام رايت3 در بيمارستان سنت مري کشف شد . دانشمندان فوق اين ماده را تترا استيل مرفين خواند و کارخانه باير آلمان دست به تهيه تجارتي که زد و به آن نام هروئين گذاشت . اين مواد ( هروئين ) نيز تخدير کننده است و اعتياد آور ترين ماده مخدر است و ايجاد خواب آلودگي ، کاهش بازتاب هاي بدن ، پايين آمدن ضربان قلب ، کاهش ميزان تنفس ، تقليل اشتها مي گردد(همان منبع).

3. مرفين : مرفين پودري است کريستالي به رنگ قهوه اي روشن . از ترياک استخراج مي شود و يا مستقيما از ساقه خشخاش به دست مي آيد . اگر مرفين به طريق مستقيم از ساقه خشخاش به دست آيد باعث مي شود که ترياک توليد نشود . درگذشته مرفين براي تسکين دردهاي حاد و موقت ناشي از عمل جراحي ، شکسته بندي ، سوختگي ، به کار مي رفت . خواص مسموم کنندگي مرفين بسيار قوي است به قدري که مصرف 200 ميلي گرم آن معادل مصرف 2 تا 3 گرم ترياک است و گاهي نيز منجر به مرگ مي شود (همان منبع).
2-4 اعتياد
اعتياد يكي از معضلات اساسي جامعة ماست و مهار و تهديد آن نيازمند توجه به وجوه گوناگون آن است. غير از اينكه در سطح كلان از اين معضل، جامعه زيان‌هاي انساني و مادي بسيار مي بيند، به طوري كه بخشي از نيروي فعال و يا در معرض خطر فعاليت با مصرف مواد مخدر، اسير آن مي‌شوند و برخي براي مقابله با آن (جلوگيري از توزيع و شيوع مواد و مبارزه با قاچاقچيان و بازپروري معتادان) زمان و هزينه بسياري صرف مي‌كنند و در نتيجه بخشي از سرماية ملي اين گونه هدر مي‌رود، در سطح خرد نيز، هم فرد معتاد و هم اعضاي خانوادة وي با مشكلات بسياري مواجه مي‌شوند، علاوه بر اين كه اعتياد، معتادان را به انحراف و ناهنجاري‌هاي ديگر نيز سوق مي‌دهد. اعتياد يک بيماري رواني، اجتماعي و اقتصادي است که از مصرف غيرطبيعي و غيرمجاز برخي مواد مانند الکل، ترياک، حشيش و… ناشي مي‌شود و باعث وابستگي رواني يا فيزيولوژيک فرد مبتلا (معتاد) به اين مواد مي‌شود و در عملکرد جسمي، رواني و اجتماعي وي تأثيرات نامطلوب بر جاي مي‌گذارد. بررسي پديده اعتياد در قالب علوم پزشکي، روان‌شناسي و جامعه‌شناسي صورت مي‌گيرد. از سال ???? ميلادي، سازمان بهداشت جهاني استفاده از عبارت وابستگي دارويي يا وابستگي به دارو را به جاي اصطلاح اعتياد توصيه نموده‌است، اما استفاده از اصطلاح اعتياد هنوز رايج است(زنجاني،1386).
طبق تعريف اعتياد پاسخ فيزيولوژيک بدن است به مصرف مکرر مواد اعتيادآور. اين وابستگي از طرفي باعث تسکين و آرامش موقت و گاهي تحريک و نشاط گذرا براي فرد مي‌گردد و از طرف ديگر بعد از اتمام اين اثرات سبب جستجوي فرد براي يافتن مجدد ماده و وابستگي مداوم به آن مي‌شود. در اين حالت فرد هم از لحاظ جسمي و هم از لحاظ رواني به ماده مخدر وابستگي پيدا مي‌کند و مجبور است به تدريج مقدار ماده مصرفي را افزايش دهد(همان منبع).
جامعه شناسان معتقدند : ” نياز هرجامعه به مواد مخدر نشانه انحطاط و سقوط آن جامعه است و به عقيده سياستمداران جهان ، براي تسخير مملکتي و تضعيف و تصاحب ملتي ، هيچ عاملي بهتر از ترياک نيست . آنها معتقدندبراي مقلوب ساختن ملتها يک کيلو ترياک و يک حلقه وافور از چندين تانک و هزاران توپ مؤثرتر است(شاکرمي،1386).
2-4-1 علل گرايش به اعتياد
علل گرايش به اعتياد را مي توان در سه قلمرو فردي، خانوادگي و اجتماعي مطرح كرد:
?) علل فردي
بسياري از روان شناسان علل رفتارهاي انحرافي را بر حسب نقص شخصيت و هويت فرد كجرو توجيه مي كنند و بر اين باورند كه برخي از گونههاي شخصيت و هويت، بيشتر از گونه هاي ديگر، گرايش به تبهكاري و ارتكاب جرم دارند. علل فردي گرايش به اعتياد بيشتر بر مبناي نظري ديدگاه هاي روان شناختي متكي مي باشند.
با دانستن عواملي كه فرد را در معرض خطر اعتياد قرار مي دهند، مي توان افراد در معرض خطر را شناسايي كرد و براي پيشگيري از ابتلاي آنان به اعتياد، برنامه ريزي هاي دقيق و مؤثر انجام داد.
الف): مشكلات رواني:
گروهي از افراد كه بعضاً مشکلات هويتي هستند، قدرت مقابله با مشكلات و ناكامي ها را ندارند و اعتياد را راه نجات خود تلقّي مي كنند; براي رهايي از ناراحتي ها، فشارهاي رواني، بي اعتمادي به خويشتن و رفع هيجانات دروني در جستوجوي پناهگاهي امن، به مواد مخدّر و يا مصرف داروهاي روان گردان پناه مي برند. اين افراد فكر مي كنند كه با مصرف مواد از گرفتاريهاي زندگي رهايي مييابند و دنيا را به نحو ديگري مشاهده مي كنند; زيرا حالت تخديري دارو و مواد مخدّر سبب مي شود كه تا مدتي فرد معتاد نسبت به مسائل، مشكلات و واقعيت هاي زندگي بي تفاوت باشد. همين فرار از زير بار مشكلات فردي، عامل عمده براي كشش افراد به طرف مواد مخدّر است(فرجاد، 1375).
يك دسته از افرادي كه بيشتر در معرض اعتياد به مواد مخدّر قرار مي گيرند افراد افسرده هستند. به عقيده برژه افسردگان بيشترين و مهم ترين بخش معتادان را تشكيل مي دهند. افراد افسرده ضعف رواني دارند و به نوعي احساس خلأ شخصيتي و پراکندگي هويت مي كنند. آن ها به تصور خودشان، توان لذت بردن از دنيا را ندارند، همواره احساس ناتواني و خستگي مي كنند و خود را تهي از هرگونه توان و احساس مطلوب مي دانند. به عقيده سيدني كوهن، چنين افرادي ممكن است با مصرف مواد در جستوجوي جادويي برآيند كه به دردهايشان پايان بخشد و خلأهايي را كه در خودشان احساس مي كنند رفع و نقص شخصيتشان را برطرف كنند(موسوي نژاد،1381).
ب): مشکلات هويتي
عده اي با شركت در مجالس دوستانه زماني كه مي بينند ديگران از مواد مخدّر استفاده مي كنند حس كنجكاوي در آن ها تحريك شده، به مصرف مواد گرايش پيدا مي كنند. اين امر منجر به مهيا شدن زمينه اعتياد در فرد مي شود; زيرا ممكن است با اولين مرتبه استفاده در فرد احساس مثبتي ايجاد گردد و باعث تكرار اين عمل شود. البته آن ها غافل از اين هستند كه اين نوع لذت ها زودگذر و خانمانسوز مي باشند.دسته اي از افراد نيز براي كنجكاوي و ارزيابي خودشان با تصور اينكه با يكبار مصرف معتاد نمي شوند، و گاهي حتي براي اينكه قدرت خودشان را به ديگران ابراز دارند به مصرف مواد مخدّر تن مي دهند. احتمال معتاد شدن اين افراد نيز بسيار است.اراده عامل حركت فرد مي باشد. پس بايد با منطق و شرع همسان باشد و با استفاده از تربيت و آموزش صحيح تقويت شود. فردي كه با مشاهده يك عمل خلاف شرع و موازين اجتماعي با قاطعيت تمام در مقابل آن ايستادگي مي نمايد، از خود تزلزلي نشان نمي دهد و هدف خود را در زندگي به طور قطعي انتخاب مي كند داراي اراده اي قوي مي باشد. اما اگر فرد دچار اراده ضعيف بوده و برنامه خاصي براي زندگي خود نداشته باشد، اولا، دچار نوعي سردرگمي و خستگي روحي مي شود و ثانياً، ممكن است در مقابل هر انحرافي پاسخ مثبت دهد. در اين صورت، نه تنها شخص نمي تواند مانع انحراف ديگران شود، بلكه خود نيز دچار انحراف مي گردد. اين مسئله دراعتياد فرد اهميت بسزايي دارد. دسته اي افراد که دچار ظبط هويت هستند به احتمال بيشتري اينگونه به اعتياد گرايش پيدا مي کنند(برک، ترجمه سيد محمدي،1391).
ج ): رهايي از زندگي عادي:
تقريباً انجام هر كاري بدون توجه به باورهاي ذهني و نيروهاي دروني شخص انجام دهنده غيرممكن است. زماني كه يك تبدّل به مفهوم دقيق كلمه در خاستگاه فلسفي ذهني صورت مي گيرد، باور رواني و انگيزه اي، كه از آن گرايش به مواد مخدّر تعبير مي كنيم، ايجاد مي شود. فرد دايم مشكلات و موقعيت خود را ارزيابي و داوري مي كند. اين داوري نوعاً شخصي بوده و بر اساس دانش و فرهنگ تربيتي و فكري شخص داوري كننده صورت مي پذيرد. حقيقت آن است كه اعتياد، همچنان كه از نامش پيداست، اگرچه خود، صورت عادت دارد، اما براي شكستن يك عادت ديگر انجام مي گيرد.يكي از بارزترين علل گرايش به مصرف مواد مخدّر در جوامع صنعتي پيشرفته شكستن عادت ناشي از حيات عادي فردي است كه در بستر زمان، صورت تكرار ملال آور به خود مي گيرد.بر اساس آماري كه به دست آمده، قريب هشتصد هزار نفر از معتادان (از جمع دو ميليون نفر)، معتادان تفنّني هستند كه متأسفانه آمار سرآمدان علم و دانش در اين طبقه زياد مي باشد(قنبري،1379).
د): شخصيت متزلزل:
آلپورت4 در تعريف خود از شخصيت مي گويد: “شخصيت سازماني است پويا از نظام هاي رواني ـ جسماني در درون فرد كه سبب سازگاري هاي بي همتا و بي نظير او با محيط مي شود “(کلب و گولد، 1998).بين شخصيت و اعتياد رابطه اي متقابل وجود دارد، به نحوي كه فرد به علت وضع خاص شخصيتي و نيازها، شكست ها، ناتواني در برخورد با مسائل و ناكامي در زندگي، عدم ثبات عاطفي و ملايمات ديگر، به اعتياد روي مي آورد. از سوي ديگر، اعتياد به نوبه خود منجر به از بين رفتن تعادل رواني و هيجاني شخص مي شود. بدين سان، بين اعتياد و شخصيت فرد دور باطلي ايجاد مي شود كه مبارزه با آن مستلزم تغيير شرايط بيروني و دروني، يعني ايجاد اراده و روحيه اي قوي و آسيب ناپذير است. شناخت شخصيت و ويژگي هاي رفتاري معتادان به منظور مبارزه با اعتياد و نيز پيشگيري و درمان آن، از اهميت ويژه اي برخوردار است.برخي از اختلالات مربوط به شخصيت كه منجر به شكل گيري و ايجاد زمينه انحرافات اجتماعي و گرايش فرد به اعتياد مي شود عبارتند از: شخصيت “پارانويايي” و “شخصيت ضد اجتماعي”.ويژگي هاي خاص شخصيت “پارانويايي” اين است كه اين افراد اعمال ديگران را تحقيرآميز يا تهديدآميز تفسير مي كنند; به ديگران اعتماد ندارند و روابط اجتماعي آن ها در اثر همين بي اعتمادي مختل شده است. اين افراد خود بزرگ بين هستند و به ديگران ظلم و ستم مي كنند.ضعف “شخصيت ضداجتماعي” نوعي به هم ريختگي ارتباط ميان انسان و جامعه است. اين افراد نسبت به هنجارها و مقرّرات اجتماعي بي اعتنا و بي تفاوت هستند و سعي مي كنند به هر نحو كه شده به هوا و هوس خود پاسخ دهند. اين افراد ارزش هاي اخلاقي را پايمال مي كنند و به علت جستوجوي لذت و نيز ضعف اراده به آساني گرفتار مواد مخدّر و الكل مي شوند. از نشانه ها و ويژگي هاي شخصيت ضد اجتماعي مي توان به خودمحوري، فقدان احساس گناه و فريبندگي سطحي و ظاهري اشاره كرد(ستوده،1380).
2-علل اجتماعي
از آن رو كه انسان طبعاً موجودي اجتماعي مي باشد و براي زندگي كردن نياز به حضور در اجتماع دارد، با يكسري علل اجتماعي روبه رو مي گردد كه برخي از آن ها در گرايش فرد به اعتياد مؤثرند.برخي از علل اجتماعي كه در گرايش به سوي اعتياد زمينه ساز و مؤثر مي باشند عبارتند از:
? دسترسي آسان به مواد مخدر
در دسترس بودن مواد مخدر علتي مي باشد كه به همراه علل ديگر زمينه گرايش فرد را به اعتياد ايجاد مي نمايد، به گونه اي كه اگر در فرد زمينه كجروي وجود داشته باشد و مواد مخدّر به آساني در دسترس او قرار گيرد، از مصرف و توزيع آن دريغ نمي نمايد.دسترسي به مواد مخدر به عوامل گوناگوني بستگي دارد; از جمله: وضعيت جغرافيايي كشور، استان و محله جغرافيايي، نقش قوانين، نحوه اجرا و قاطعيت قوانين، و برنامه ريزي هاي مسئولان براي مهار مواد مخدّر(همان منبع).
? بيكاري و اعتياد
عامل بيكاري به طور غيرمستقيم به گرايش فرد به سوي اعتياد مي انجامد. بيكاري از سويي، به فقر شخص و از سوي ديگر، سبب ايجاد بيماري هاي رواني، افسردگي، ضعف اعتماد بنفس، و از بين رفتن اميدواري مي شود كه در نهايت، به اعتياد شخص منجر مي گردد. فرد به دليل بيكاري و نداشتن درآمد آبرومند به خريد و فروش مواد مخدر روي مي آورد و براي خود شغلي كاذب ايجاد مي نمايد. يكي از نتايج اشتغال، فقدان فرصت براي ارتكاب جرم است. بيكاري منجر به افزايش اوقات فراغت فرد مي شود و چنانچه براي اوقات فراغت افراد برنامه ريزي هاي منطقي و مناسبي اتخاذ نشده باشد زمينه گرايش به اعتياد



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید